Basahin ang Nakasulat sa Link sa Ibaba.

http://www.gmanetwork.com/news/story/255097/ulatfilipino/talakayan/infographic-ano-ang-k-12-makakain-ba-yan

Ang Wika

Ang wika ay bahagi ng talastasan. Ito ay ang kalipunan ng mga simbolo, tunog, at mga batas na ginagamit upang maipahayag ang nais sabihin ng isip.

Ang wika ay isang pamamaraang ginagamit sa pagpapaabot ng kaisipan at damdamin sa pamamagitan ng pagsasalita at pagsulat. Isang likas na makataong pamamaraan ng paghahatid ng mga hangarin sa pamamagitan ng isang paglikha ng tunog. Isang kabuuan ng mga sagisag sa paraang binibigkas at sa pamamagitan nito ay nagkakaugnay, nagkakaunawaan at nagkakaisa ang mga kaanib ng isang pulutong ng mga tao.

Mga Katangian ng Wika: 

1.ang wika ay sistematiko.
2.ito ay sinasalitang tunog
3.ito ay ginamitan ng paraang arbitraryo.
4.ito ay nakabuhol sa kultura.
5.ito ay may balangkas.
6.ito ay may antas.
7.ito ay pantao.
8.ito ay simbolo.
9.ito ay ginagamit sa komunikasyon.
10.ito ay tumutulong sa kaunlarang pangteknolohiya.

The Parable of the Mountain Bike by Orion Dumdum

Once upon a time, there was an American Peace Corps volunteer named Sam. Sam was a nice, good-natured 29 year old White Anglo-Saxon guy who stood tall at 6 ft 7' and enjoyed playing basketball. Sam also loved riding around in his Mountain Bike, which he christened "The American Way." In one of his assignments, Sam was made to go to a remote village in the the Philippines, and he was made to stay with one family which had a 6 year old boy named Felipe. Sam never left behind his mountain bike "The American Way", and he thus brought it along with him. See, "The American Way" was a specially-crafted and customized bike, built specifically for Sam's huge build and height. It was built with all his preferences into account, so that Sam was practically the only person who could maximize its comfort and features.

Sam was indeed a nice guy. He blended in well with the Filipino family, he learned Tagalog, and he taught them English. He helped out in the chores, and he and Felipe developed a strong friendship... Felipe always referred to Sam as "Uncle", since his parents taught him to refer to older people as "Tito." Of course, in English, Felipe used "Uncle..."

To Felipe's eyes, Sam, was the ideal person. Felipe often told his Tatay and Nanay, "when I grow up, I want to be just like Uncle Sam."

Sam taught Felipe lots of things. He taught Felipe how to play basketball, and caused Felipe to become so enamored with the sport, despite the fact that excelling in basketball usually favored tall people, not short ones. He also showed Felipe all his mountain bike stunts, and made Felipe want to learn more about riding a bike. Everytime Sam rode the bike, he told Felipe how nice it was to have a mountain bike, and how FREE one was to go wherever he wanted. Time went by, and Felipe really wanted to try riding the bike named "The American Way." Well, since Sam needed it in his job, he always brought it along with him. Felipe never got the chance to try it out. Sam somehow sensed it... Sam knew he needed to do something...

After two years of staying with Felipe's family, Sam was now due to return to the USA. On the day Sam was about to be fetched to be brought to the airport, Sam said that he was LEAVING BEHIND his mountain bike, "The American Way" as a GIFT to Felipe. Felipe was overjoyed... Sam hugged Felipe and they both tearfully said their goodbyes.

Felipe was sad to see his "Uncle Sam" go. But yet, he was also happy that he now had this GIFT of the "American Way" for him to ride and enjoy.

8 year old Felipe tried out the huge mountain bike... He could hardly reach the pedals, nor could his hands reach the handlebars... He constantly fell and scratched his knees. "Hmmmm, maybe tomorrow, I'll try again", he thought...

Next door neighbors were getting concerned about the short 8 year old Felipe's attempts to ride the huge mountain bike that was custom-built for a 6 ft 7 White adult. They told him, "Felipe, we think you need to use a smaller bicycle with trainers first..." Stubbornly, Felipe did not heed their advice. He continued on attempting to use "The American Way" mountain bike, and responded to them that "This was a GIFT my Uncle Sam gave me! I'm going to use it whether you like it or not!"

In the meantime, some neighbors' children were able to buy cheap second hand, smaller bicycles fitted with trainers, and thus the neighbors' little kids learned to bike. They had trainers (the pair of little tires at the back used for beginners) and later on, the trainers would be slightly raised, until they learned balance. Felipe took no notice of these little kids who were his peers... After all, the little bicycles they used were all CHEAP, lousy, locally-made bicycles, while his, "The American Way", was a special, top-of-the-line, imported, "made in the USA" Mountain Bike which originally cost more than the whole rural village's entire monthly income combined. (2,500 USD for a rather "specially made" mountain bike... Certainly so much more than the rural village's monthly income combined...)

Day in, day out, little Felipe continued to fall off the huge mountain bike. It was unfortunately unadjustable due to the fact that it was specifically tailor-made for Sam's huge build. The farthest that Felipe could go was just a few meters before losing control and then falling on the side... Years passed, and Felipe still continued in the same "move a few meters, wobble, then fall" cycle.

He never learned to bike properly. Even in adolescence, he was never tall enough to properly reach the pedals and sit on the mountain bike comfortably and go anywhere with it. He'd always continue to move a few meters, lose control, fall on the side, and get scratched and bruised.

Young Felipe never learned to bike properly, yet his next door neighbors, the ones who used cheaper, second hand, small bikes with trainers, had all been able to upgrade their bikes as the years went by... As it happened, the little kids who started off with trainer-bikes learned to bike properly, took off the trainers, and they then used their biking skills later on to make money... Some used their biking skills to deliver mail, newspapers, and the like... Those who delivered mail and others, made enough money which they saved to upgrade their bikes...

Young Felipe now saw what was happening... Here he was, the "kid with the most expensive mountain bike in town", yet he never learned to bike properly, while the other kids with the smaller cheapo-bikes were able to learn properly and later on upgrade...

"The American Way", the great mountain bike that Felipe's "Uncle Sam" gave to him as a gift had let him down... It was far too big... It was far too heavy... He couldn't sit on it properly, as its proportions were made for a 6 foot 7 grown Caucasian, while Felipe was a very SHORT young boy...

His parents, his neighbors, his friends, all told him that using the gargantuan mountain bike that was too big for him wasn't going to work. Many years passed with the same sad results...

But poor young Felipe, now at 15 years old, still defiantly retorted back to them, "My Uncle Sam gave me this wonderful mountain bike which was christened 'The American Way...' I will continue to use it whether you like it or not..." 

Aralin: MORPEMA

Ang morpema ay ang pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. Bawat salita sa isang wika ay binubuo ng mga pantig na pinagsama-sama. Subalit hindi lahat ng pinagsama-samang mga pantig ay makakabuo ng isang salita. May tatlong uri ng morpema: ang morpemang di-malaya (kilala rin bilang panlapi), ang morpemang malaya (kilala rin bilang salitang ugat), at angmorpemang di-malaya na may kasamang salitang ugat. 


MGA ANYO NG MORPEMA
1. Morpemang binubuo ng isang ponema
( makabuluhang tunog )
-nakikilala ang pagkakaibang ito sa pamamagitan ng [-a]
Kinulong natin ang titik a dahil ito ay isang makabuluhang tunog o isang ponema
hal. propesora
(ibig sabihin dalawang morpema ang mabubuo.) Ang salitang propesor at ponemang a. Bakit? Dahil nung dinagdag natin ang ponemang a, ay nagbago ang kahulugan ng salitang propesor. Nakuha? Punta tayo sa pangalawang anyo.
2. Morpemang salitang - ugat ( salitang payak ) mga salitang walang panlapi
- ang salitang-ugat ay tinatawag ding malayang morpema dahil nakatatayo sila ng mag-isa kahit wala silang mga panlapi
hal. bahay
bayani
kain
ibig sabihin mayroong tig-iisang morpema ang mga nabigay na halimbawa dahil hindi na sila maaaring hatiin pa.
o punta tayo sa ikatlong anyo.
3.Morpemang panlapi
Mga PANLAPI: (Narito ang mga iba’t ibang gamit ng mga panlapi
a. -an o - han
•lalagyan ng marami sa bagay na isinasaad ng salitang-ugat
hal. aklat= aklatan, manok = manukan
•pook na ginaganapan ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat
hal. luto = lutuan, tahi = tahian
•gantihang kilos
hal. damay = damayan, turo = turuan
•panahon ng pagganap o maramihang pagganap
hal. ani = anihan, tanim = taniman
b. -in o –hin
•nagsasaad ng aksyon o galaw
hal. kamot = kamutin , ihaw = ihawin
•relasyong isinasaad ng salitang-ugat
hal. tiya = tiyahin , ama = amahin
c. ka-
•kasama sa pangkat
hal. lahi = kalahi, baro = kabaro
•nagsasaad ng relasyon ayon sa sinasabi ng salitang-ugat
hal. kambal = kakambal, galit = kagalit
d. ka – an, han
•nagsasaad ng pinakagitna ng salitang-ugat
hal. sama = kasamaan, sulat = kasulatan
•nagsasaad ng kasukdulan ng pangyayari
hal. tindi = katindihan, bagsik = kabagsikan
e. mag-
•nagsasaad ng relasyong tinutukoy ng salitang-ugat
hal. ina = mag-ina, lolo = maglolo
f. pa-an
•nagsasaad ng ganapan ng kilos
hal. aral = paaralan, limbag = palimbagan
•nagsasaad ng paligsahan ng kilos
hal. galing = pagalingan,taas = pataasan
g. pala - an
•nagsasaad ng sistema o pamamaraan
hal. bigkas = palabigkasan, tuldik = patuldikan
h. pang-/pam-/pan-
•nagsasaad ng ukol o para sa bagay na binabanggit ng salitang-ugat
hal. bata = pambata, sahog = pansahog
i. taga-
•nagsasaad ng gawain
hal. laba = tagalaba, masid = tagamasid
•nagsasaad ito ng doon nakatira
hal. bundok = tagabundok, Baguio = taga-Baguio
j. tag-
•nagsasabi ito ng panahon
hal. lamig = taglamig, araw = tag-araw
k. ma-
•nagsasaad ng pagkakaroon ng katangian
hal. kisig = makisig, talino = matalino
•nagsasaad ng pagkamarami
hal. tao = matao, bunga = mabunga
l. maka-
•nagsasaad ng kampi o kapanalig
hal. tao = makatao, bayan = makabayan
m. mapag-
•nangangahulugang “ may ugali “
hal. usisa = mapag-usisa, biro = mapagbiro
o. pala-
•nangangahulugang “ laging ginagawa “
hal. dasal = paladasal, tawa = palatawa
o, natapos tayo sa mga anyo ng mga morpema. Punta naman tayo sa alomorp ng morpema
MGA ALOMORP NG MORPEMA- ang katangian ng morpema na magbagong anyo dahil sa impluwensiya ng kaligiran nito
ALOMORP- galing sa salitang Ingles na ALLOMORPH, na hinati sa salitang griyego na
ALLO ( kapara ) at MORPH ( yunit / anyo )
Pang-, Mang-, Sing- Pam-, Mam-, Sim- Pan-, Man-, Sin-
a,e,i,o,u
K,g,h,m,n,ng,w,y b,p d,l,r,s,t
Panggabi
Manggagawa
Singgaling Pambansa
Mambabatas
Sim Pandikdik
Mandamay
Sintalino

Aralin: PONEMA

Ang batayang yunit ng tunog na pinag-aaralan sa Phonology at Phonetics ay ang ponema (o phoneme). Ito ay ang pinakamaliit na yunit ng tunog sa wika. Ang Phonetics ay ang pag-aaral ng mga tunog na posibleng likhain ng tao na matatagpuan sa lahat ng wika. Samakatwid, ang ito ay ang siyentipikong pag-aaral ng paglikha ng tao ng tunog na kanyang ginagamit sa wika, at kung paano ito tinutukoy ng tao mula sa iba pang mga tunog na hindi bahagi ng wika. Samantala, ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng sistema ng paggamit ng tunog ng isang wika upang makalikha ito ng kahulugan. Sa madaling salita, ang Phonetics ay nakatuon sa pag-aaral ng imbentaryo ng mga tunog ng wika ng tao na nagmula sa mga pinagsama-samang set ng tunog ng lahat ng wika, at ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng set ng tunog ng isang wika o ang pagkukumpara ng mga set ng tunog ng iba’t ibang-wika.

Ponolohiya (Phonology) - Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 
1. Enerhiya (Energy) - nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 
2. Artikulador (Articulator) - nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 
3. Resonador (Resonator) - nagmomodipika ng tunog. Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound. The mouth and nasal passageway are considered as resonators.) 

Ponolohiya ng Filipino 
PONEMA (Phoneme) - isang makabuluhang tunog. 

Ang Filipino ay may 20 ponema. 15 ang katinig at 5 ang patinig 
"katinig means consonant and patinig means vowel" 

Mga katinig: 
Panlabi (sounds produced by the lips) - B, P, M 
Pangipin (sounds produced by the teeth) - D, N, T 
Panggilagid (sounds produced by the gums) - L, R, S 
Pangngalangala (sounds produced by the throat) - K, G, Ng, W 
Pasutsot (sounds produced by exhaling) - H 
Mga Patinig: 
A, E, I, O, U 

Diptonggo (Dipthong) - alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y. 

Halimbawa (Example): 
aw, iw, ay, ey, iy, oy at uy. 

Halimbawang salita (Example word): 
bahaw, bahay, okoy

Ponema -  ang pinakamaliit na unit ng  makabuluhang tunog.

                0Ang pag-aaral ng ponema ay binubuo ng segmental at

                   suprasegmental.

            Segmental = ay ang tunay na tunog at ang bawat tunog ay

                                   kinakatawanan ng isang titik sa ating alpabato.

            Suprasegmental = ay ang pag-aaral ng ng diin (Stress), tono

                                           (tune), haba (lengthening) at hinto

                                           (Juncture).

            2 Sa pakikipagtalastasan, matutukoy natin ang kahulugan, layunin o intensyon ng pahayag o ng nagsasalita sa pamamagitan ng mga ponemang suprasegmental o ng mga haba, diin, tono at hintosa pagbibigkas at pagsasalita.

1.       Haba

* ito ay ang pagbigkas nang mahaba sa patinig (a, e, i, o, u ) ng bawat

    pantig.

* maaaring gumamit ng simbolong tuldok (. ) para sa pagkilala sa haba.

* mga halimbawa ng  salita:

                                          bu.kas = nangangahulugang susunod na araw

                                          bukas = hindi sarado

2.       Diin

*tumutukoy ito sa lakas ng pagbigkas s isangpantig ng salitng 

   binibigkas.

*maaring gamitin sa pagkilala ng pantig na may diin ang malaking titik.

*Mga halimbawa ng salita:

                                          BU:hay = kapalaran ng tao

                                          bu:HAY = humihinga pa

                                          LA:mang = natatangi

                                          la:MANG = nakahihigit; nangunguna

3.       Tono

* nagpalilinaw ng mensahe o intensyong nais ipabatid sa kausap

* Tulad ng pag-awit, sa pagsasalita ay may mababa, katamtaman at

    mataas na tono.

* maaaring gamitin ang blg. 1 sa mababa, blg. 2 sa katamtaman at blg.

    3  sa mataas.

* halimbawa ng salita:

                              Kahapon = 213, pag-aalinlangan

                              Kahapon = 231, pagpapatibay

                              talaga = 213, pag-aalinlangan

                              talaga = 231, pagpapatibay                                

4.       Hinto

*ito ay ang saglit na pagtigil sa pagsasalita upang higit na maging

   malinaw ang mensahe.

*maaring gumamit ng simbolo kuwit( , ), dalawang guhit na pahilis ( // )

   o gitling ( - )

* mga halimbawa ng salita:

                                          Hindi, siya ang kababata ko.

                                          Hindi siya ang kababata ko.

Aralin: PAGBABAGONG MORPOPONEMIKO

1. 1. ASIMILASYON- pagbabagong naganap sa /n/ sa posisyong pinal dahil sa impluwensiya ng ponemang kasunod nito.

d.l.r,s,t                                    b, o p                          k,g,h, m, n, ng,w, y

PAN                                         PAM                                    PANG

MAN                                        MAM                                   MANG

SIN                                         SIM                                      SING

SAN                                        SAM                                   SANG

Hal.

Pan+ dikdik             pam + bayan                                    pang + gabi

=Pandikdik               =pambayan                                        =panggabi

2. METATESIS – kapag  ang salitang ugat ay nagsisilula sa /l/ o / y/ ay ginitlapian ng

(-in) ang /l/ o /y/  ng salitang ugat at ang /n/ ng gitlapi aynagkakapalit ng posisyon.

Hal.

-In  + lipad =  linipad = nilipad

- in + yaya  = yinaya =  niyaya

3. PAGKAKALTAS NG PONEMA –.  Nagaganap ang pagbabagong ito kung ang huling ponemang patinig ng salitang ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito.

Hal.

Takip + -an = takipan = takpan

Sara + -han= sarahan = sarhan

4. PAGLILIPAT- DIIN- may mga salitang nababago ng diin kapag nilapian.

Hal.

Basa + -hin = basahin

-ka + sama+ han = kasamahan

5. MAY ANGKOP – kung sa dalawang salitang magkasunod ang una’y nababawasan ng papungo o pakutad at kung minsa pay napapalitan ng isa o ilang titik sa loob bago napipisan sa dalawang salita sa isa na lamang.

Hal.

Wikain mo                              kamo

Hayaan mo                             hamo

Winika ko                               ikako

6. PAGPAPALIT NG PONEMA-  kung ang isa o dalawang titik ng salita ay napapalitan ng iba bukod sa kung nagkakaltas o nagsusudlong.Ang ponemang /d/ sa posisyong inisyal ng salitang nilalapian ay karaniwang napapalitan ng ponemang /r/ kapag patinig ang huling ponema ng unlapi.

Hal.

D                                             R

Ma + dapat = madapat                           marapat

Ma + dunong = madunong                     marunong

7. MAYSUDLONG o PAGDARAGDAG NG PONEMA – kung bukod sa may hulapi na ang salitang pinapandiwa, ito ay sinusudlunagn o dinaragdagan pa ng isa pang hulapi.        /-an/, -/han/,/ -in/, /-hin/,/-an/, o /–anan/

Hal.

Antabayanan, antayan

Muntik- muntikanan, pagmuntikan, pagmuntikanan

Aralin: PANG- UKOL at PANTUKOY

Ang pang-ukol ay bahagi ng pananalitang nag-uugnay sa pangngalan, panghalip, pandiwa at pang-abay na pinag-uukulan ng kilos, gawa, balak, ari o layon. 

Ang mga karaniwang pang-ukol ay: 

ng 
laban sa/kay 
sa 
hinggil sa/kay 
para sa/kay 
labag sa 
ukol sa/kay 
tungo sa 
ayon sa/kay 
mula sa 
alinsunod sa /kay 
nang may 
tungkol sa/kay 


Ang Pantukoy naman ay ang katagang ginamit sa pagpapakilala sa pangngalan. Ito ay tinatawag na Article sa wikang Ingles.

Pantukoy na Tiyak (Definite Article). Ito ang pantukoy na “ang.” Gamit ito sa pagtukoy ng isang partikular o tiyak na pangngalan.
Mga halimbawa: ang aklat, ang bata, ang kalapati, ang bundok, ang dagat.

Pantukoy na Di Tiyak (Indefinite Article). Salitang “isang” ang ginagamit na indefinite article sa Taglish o Enggalog. Nag-papahiwatig ito na ang tinutukoy ay isang hindi tiyak na pangngalan.
Halimbawa: isang bulaklak, isang araw, isang babae, isang dalaga, isang hapon, isang aklat, isang paaralan.
Pantukoy na Panao (Personal Article). Maliban sa katagang “si,” ang mga panaong pantukoy na sina, kina, at nina ay nagpapahihatig na ang tinutukoy ng mga ito ay dalawa o higit pang mga tao.
.

Aralin: PANGATNIG

PANGATNIG- ay mga kataga, salita o lipon ng mga salitya at kataga na nagpapahayag ng kaugnayan ng isang salita o kaya’y ng kaugnayan ng isang kaisipan sa kapwa kaisipan.

-          Mga kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita, parirala o sugnay na pinagsunud-sunod sa pangungusap.

Mga halimbawa Ng Pangatnig: 
1. Pamukod - o pagbukod ng kaisipan. ("o", ni, man, maging at kaya) 
2. Paninsay - o magkasalungat sa kaisipan. (kahit, kung sabagay, bago, maliban, datapwat, bagaman, subalit, sukdang, habang, gayon man, samantala, bagkus) 
3. Panubali - kundisyon o di katiyakan. (kung, kung di, pag, sakali, disin, sana, kapag, saka-sakali) 
4. Pananhi - o dahilan. (dahil, gawa, paano, dangan, mangyari, kasi, sapagkat, kung kaya) 
5. Panlinaw - o nasabi na. (kung gayon, samakadwid, sa biglang sabi, alalaong baga, anupat, kaya) 
6. Panulad - (kung paano, gayun din - kung alin, iyon din - kung ano, siya rin - kung saan, doon din - kung gaano, gayun din) 
7. Panapos - o wakas. (at sa wakas, nang, upang, para kay, sa bagay na ito, sa lahat ng ito) 

Aralin: PANG- ABAY

Ang Pang-abay ay bahagi ng pananalita na nagbbibigay turing sa pandiwa, pang-uri, o kapwa pang-abay. 

Ang mga pang-abay ay nagsasabi ng kung paano, kalian, saan at gaano.

MGA URI NG PANG-ABAY

1.       Pang-abay na Pamanahon – nagsasaad kung kailan naganap o magaganap ang kilos na taglay ng pandiwa.

Ø       May pananda

Nang, sa, noon, kung, kapag, tuwing, buhat, mula, umpisa, hanggang

Hal.      1. Kailangan mo bang pumasok nang araw-araw?

            2. Tuwing pasko ay nagtitipon silang mag-anak.

            3. Umpisa bukas ay dito ka na manunuluyan.

Ø    Walang pananda

Kahapon, kangina, ngayon, mamaya, bukas, sandali,atb.

Hal.        1. Manonood kami bukas ng pambansang pagtatanghal ng   

               dulang Pilipino.

              2. Ipagdiriwang ngayon ng ating pangulo ang kanyang ika – 40  

                       na kaarawan.

Ø       Nagsasaad ng dalas

Araw-araw, tuwing umaga,taun-taon atb.

Hal.      1. Tuwing Mayo ay nagdaraos kami sa aming pook ng

              santakrusan.

            2. Nag-eehersiyo siya tuwing umaga upang mapanatili ang

              kanyang kalusugan.

2.       Pang-abay na panlunan – tumutukoy sa pook na pinangyarihan, o pangyayarihan ng kilos sa pandiwa. Karaniwang ginagamit ang pariralang sa/kay .

Sa – ginagamit kapag ang kasunod ay pangngalang pambalana o

panghalip.

Kay /kina – ginagamit kapag ang kasunod ay pangngalang

pantanging ngalan ng tao.

Hal.      1. Maraming masasarap na ulam ang itinitinda sa kantina.

            2. Nagpaluto ako kina aling Ingga ng masarap ng keyk  para sa

              iyong kaarawan.

       

3.       Pang-abay na pamaraan – naglalarawan kung paano naganap,

nagaganap, o magaganap ang kilos na ipinahahayag ng pandiwa.

Ginagamit ang panandang nang o na/-ng.

            Hal.      1. Kinamayan niya ako nang mahigpit.

                        2. Bakit siya umalis na umiiyak?

                        3. Tumawa siyang parang sira ang isip.

4.       Pang-abay na pang-agam – nagbabadya ng di-katiyakan sa pagganap

sa kilos ng pandiwa. Mga halimbawa: marahil, siguro, tila, baka, wari, atb.

      Hal.      1. Marami na marahil ang nakabalita tungkol sa desisyon ng

                   Sandiganbayan.

                  2. Higit sigurong marami ang dadalo ngayon sa Ateneo Home

                  Coming kaysa nakaraang taon.

                  3. Tila patuloy na ang pag-unlad ng turismo sa Pilipinas.

5.       Pang-abay na panang-ayon – nagsasaad ng pagsang-ayon. Hal. Oo, 

     opo, tunay, sadya, talaga, atb.

            Hal.      1. Oo,asahan mo ang aking tulong.

                        2. Talagang mabilis ang pag-unlad ng bayan.

                        3. Sadyang malaki ang ipinagbago mo.

6.       Pang-abay na pananggi – nag-sasaad ng pagtanggi, tulad ng hindi/di at ayaw.

Hal.      1. Hindi pa lubusang nagagamot ang kanser.

            2. Ngunit marami parin ang ayaw tumigil sa paninigarilyo.

7.       Pang-abay na panggaano o pampanukat – nagsasaad ng timbang o sukat. Sumasagot sa tanong na  gaano o magkano.

Hal.      1. Tumaba ako nang limang libra .

            2. Tumagal nang isang oras ang operasyon.

8.       Pang-abay na pamitagan – nagsasad ng paggalang.

Hal.      1. Kailan po kayo uuwi?

            2. Opo, aakyat na po ako.