Pumili ka ng trabahong tutugon sa iyong hilig upang higit kang pakinabangan ng iyong bayan.
- Gregoria de Jesus

Saturday, August 20, 2011

SA TRELLIS isinulat ni Romulo P. Baquiran , Jr.


Sa restaurant na ito
Sa ating pag-upo sa sangkalang mesa,
Parang mumunting bituin ang mga ilaw sa paligid.
Nakikinig ako sa iyong kutsilyong dila
Habang parang sibuyas nitong ginagayat
Ang aking puso.

Umiiyak ako.
Pero paloob ang tulo ng aking luha.
At ayaw lumabas ng aking hiyaw.

Kagilagilalas: una at tanging
Pagkakamay natin ay pagpapaalam.
Hindi na kita kaibigan
At natural lamang
Hindi rin kasintahan.




Sino ang May Sala?

Ang ilog ay puno ng buwaya. Sa kabilang pampang ay may nakatirang isang dalaga na ang pangalan ay Maria. Siya ay may nobyo sa kabilang panig ng ilog- si Juan.

Magandang lalaki si Juan. Silang dalawa ni Maria ay nagmamahalan. Dahil sa malayo ang tulay, mga sampung (10) kilometro, sila ay nagkikita ng isang beses lang sa isang buwan. Isang araw, gustong- gusto ni Maria na makita si Juan dahil may importante siyang sasabihin sa nobyo. Pumunta si Maria kay Pedro na nagmamay- ari ng isang banka, at siya lang ang may banka sa lugar na iyon. Nagsabi ang dalaga na magpapahatid sa kabilang panig ng ilog. Subalit ang sabi ni Pedro, papayag lamang siya kung matutulog si Maria sa bahay niya sa gabing iyon.

Dahil sa parang ayaw madungisan ni Maria ang pagmamahalan nila ni Juan, pumunta muna siya kay Alice. Nakiusap si Maria na hikayatin ni Alice si Pedro na ihatid siya sa kabilang pampang nang wala nang hinihinging kapalit. Subalit, ayaw siyang pakinggan ni Alice. Dahil sa wala nang ibang paraan para makatawid agad sa kabila, pumayag na si Maria na matulog sa bahay ni Pedro. Sa madaling salita, may nangyari sa kanilang dalawa.

Kinaumagahan ay inihatid ni Pedro si Maria sa kabilang panig ng ilog. Nang makita ng dalaga ang kanyang kasintahang si Juan ay agad niyang sinabi ang nangyari sa kanila ni Pedro. Nagawa niya lamang daw ang lahat dahil sa pagmamahal niya sa nobyo at dahil sa wala nang ibang paraan para makatawid sa ilog. Dahil dito ay hiniwalayan ni Juan si Maria, at kahit ano pang paghingi ng tawad ng dalaga ay patuloy lang itong binalewala ng binata. 

Uniiyak na pumunta si Maria kay Abdul. Humingi siya ng pabor sa kaibigan na kausapin at kumbinsihin si Juan na makipagbalikan. Pinuntahan naman agad ni Abdul si Juan, at ipinaliwanag na ang lahat ay nagawa lamang ni Maria dahil mahal siya nito; at na sana ay patawarin na ni Juan ang dating kasintahan at makipagbalikan. Subalit, nagmamatigas si Juan na umayaw. Uminit ang ulo ni Abdul sa ginawa ni Juan kaya binugbog niya ang binata hanggang sa halos mamatay na ito. 

Sino ang pinakamasama sa kwento? At bakit?  




The Parable of the Mountain Bike by Orion Dumdum




Once upon a time, there was an American Peace Corps volunteer named Sam. Sam was a nice, good-natured 29 year old White Anglo-Saxon guy who stood tall at 6 ft 7' and enjoyed playing basketball. Sam also loved riding around in his Mountain Bike, which he christened "The American Way." In one of his assignments, Sam was made to go to a remote village in the the Philippines, and he was made to stay with one family which had a 6 year old boy named Felipe. Sam never left behind his mountain bike "The American Way", and he thus brought it along with him. See, "The American Way" was a specially-crafted and customized bike, built specifically for Sam's huge build and height. It was built with all his preferences into account, so that Sam was practically the only person who could maximize its comfort and features.

Sam was indeed a nice guy. He blended in well with the Filipino family, he learned Tagalog, and he taught them English. He helped out in the chores, and he and Felipe developed a strong friendship... Felipe always referred to Sam as "Uncle", since his parents taught him to refer to older people as "Tito." Of course, in English, Felipe used "Uncle..."

To Felipe's eyes, Sam, was the ideal person. Felipe often told his Tatay and Nanay, "when I grow up, I want to be just like Uncle Sam."

Sam taught Felipe lots of things. He taught Felipe how to play basketball, and caused Felipe to become so enamored with the sport, despite the fact that excelling in basketball usually favored tall people, not short ones. He also showed Felipe all his mountain bike stunts, and made Felipe want to learn more about riding a bike. Everytime Sam rode the bike, he told Felipe how nice it was to have a mountain bike, and how FREE one was to go wherever he wanted. Time went by, and Felipe really wanted to try riding the bike named "The American Way." Well, since Sam needed it in his job, he always brought it along with him. Felipe never got the chance to try it out. Sam somehow sensed it... Sam knew he needed to do something...

After two years of staying with Felipe's family, Sam was now due to return to the USA. On the day Sam was about to be fetched to be brought to the airport, Sam said that he was LEAVING BEHIND his mountain bike, "The American Way" as a GIFT to Felipe. Felipe was overjoyed... Sam hugged Felipe and they both tearfully said their goodbyes.

Felipe was sad to see his "Uncle Sam" go. But yet, he was also happy that he now had this GIFT of the "American Way" for him to ride and enjoy.

8 year old Felipe tried out the huge mountain bike... He could hardly reach the pedals, nor could his hands reach the handlebars... He constantly fell and scratched his knees. "Hmmmm, maybe tomorrow, I'll try again", he thought...

Next door neighbors were getting concerned about the short 8 year old Felipe's attempts to ride the huge mountain bike that was custom-built for a 6 ft 7 White adult. They told him, "Felipe, we think you need to use a smaller bicycle with trainers first..." Stubbornly, Felipe did not heed their advice. He continued on attempting to use "The American Way" mountain bike, and responded to them that "This was a GIFT my Uncle Sam gave me! I'm going to use it whether you like it or not!"

In the meantime, some neighbors' children were able to buy cheap second hand, smaller bicycles fitted with trainers, and thus the neighbors' little kids learned to bike. They had trainers (the pair of little tires at the back used for beginners) and later on, the trainers would be slightly raised, until they learned balance. Felipe took no notice of these little kids who were his peers... After all, the little bicycles they used were all CHEAP, lousy, locally-made bicycles, while his, "The American Way", was a special, top-of-the-line, imported, "made in the USA" Mountain Bike which originally cost more than the whole rural village's entire monthly income combined. (2,500 USD for a rather "specially made" mountain bike... Certainly so much more than the rural village's monthly income combined...)

Day in, day out, little Felipe continued to fall off the huge mountain bike. It was unfortunately unadjustable due to the fact that it was specifically tailor-made for Sam's huge build. The farthest that Felipe could go was just a few meters before losing control and then falling on the side... Years passed, and Felipe still continued in the same "move a few meters, wobble, then fall" cycle.

He never learned to bike properly. Even in adolescence, he was never tall enough to properly reach the pedals and sit on the mountain bike comfortably and go anywhere with it. He'd always continue to move a few meters, lose control, fall on the side, and get scratched and bruised.

Young Felipe never learned to bike properly, yet his next door neighbors, the ones who used cheaper, second hand, small bikes with trainers, had all been able to upgrade their bikes as the years went by... As it happened, the little kids who started off with trainer-bikes learned to bike properly, took off the trainers, and they then used their biking skills later on to make money... Some used their biking skills to deliver mail, newspapers, and the like... Those who delivered mail and others, made enough money which they saved to upgrade their bikes...

Young Felipe now saw what was happening... Here he was, the "kid with the most expensive mountain bike in town", yet he never learned to bike properly, while the other kids with the smaller cheapo-bikes were able to learn properly and later on upgrade...

"The American Way", the great mountain bike that Felipe's "Uncle Sam" gave to him as a gift had let him down... It was far too big... It was far too heavy... He couldn't sit on it properly, as its proportions were made for a 6 foot 7 grown Caucasian, while Felipe was a very SHORT young boy...

His parents, his neighbors, his friends, all told him that using the gargantuan mountain bike that was too big for him wasn't going to work. Many years passed with the same sad results...

But poor young Felipe, now at 15 years old, still defiantly retorted back to them, "My Uncle Sam gave me this wonderful mountain bike which was christened 'The American Way...' I will continue to use it whether you like it or not..." 

Aralin: MORPEMA

Ang morpema ay ang pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. Bawat salita sa isang wika ay binubuo ng mga pantig na pinagsama-sama. Subalit hindi lahat ng pinagsama-samang mga pantig ay makakabuo ng isang salita. May tatlong uri ng morpema: ang morpemang di-malaya (kilala rin bilang panlapi), ang morpemang malaya (kilala rin bilang salitang ugat), at angmorpemang di-malaya na may kasamang salitang ugat. 


MGA ANYO NG MORPEMA
1. Morpemang binubuo ng isang ponema
( makabuluhang tunog )
-nakikilala ang pagkakaibang ito sa pamamagitan ng [-a]
Kinulong natin ang titik a dahil ito ay isang makabuluhang tunog o isang ponema
hal. propesora
(ibig sabihin dalawang morpema ang mabubuo.) Ang salitang propesor at ponemang a. Bakit? Dahil nung dinagdag natin ang ponemang a, ay nagbago ang kahulugan ng salitang propesor. Nakuha? Punta tayo sa pangalawang anyo.
2. Morpemang salitang - ugat ( salitang payak ) mga salitang walang panlapi
- ang salitang-ugat ay tinatawag ding malayang morpema dahil nakatatayo sila ng mag-isa kahit wala silang mga panlapi
hal. bahay
bayani
kain
ibig sabihin mayroong tig-iisang morpema ang mga nabigay na halimbawa dahil hindi na sila maaaring hatiin pa.
o punta tayo sa ikatlong anyo.
3.Morpemang panlapi
Mga PANLAPI: (Narito ang mga iba’t ibang gamit ng mga panlapi
a. -an o - han
•lalagyan ng marami sa bagay na isinasaad ng salitang-ugat
hal. aklat= aklatan, manok = manukan
•pook na ginaganapan ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat
hal. luto = lutuan, tahi = tahian
•gantihang kilos
hal. damay = damayan, turo = turuan
•panahon ng pagganap o maramihang pagganap
hal. ani = anihan, tanim = taniman
b. -in o –hin
•nagsasaad ng aksyon o galaw
hal. kamot = kamutin , ihaw = ihawin
•relasyong isinasaad ng salitang-ugat
hal. tiya = tiyahin , ama = amahin
c. ka-
•kasama sa pangkat
hal. lahi = kalahi, baro = kabaro
•nagsasaad ng relasyon ayon sa sinasabi ng salitang-ugat
hal. kambal = kakambal, galit = kagalit
d. ka – an, han
•nagsasaad ng pinakagitna ng salitang-ugat
hal. sama = kasamaan, sulat = kasulatan
•nagsasaad ng kasukdulan ng pangyayari
hal. tindi = katindihan, bagsik = kabagsikan
e. mag-
•nagsasaad ng relasyong tinutukoy ng salitang-ugat
hal. ina = mag-ina, lolo = maglolo
f. pa-an
•nagsasaad ng ganapan ng kilos
hal. aral = paaralan, limbag = palimbagan
•nagsasaad ng paligsahan ng kilos
hal. galing = pagalingan,taas = pataasan
g. pala - an
•nagsasaad ng sistema o pamamaraan
hal. bigkas = palabigkasan, tuldik = patuldikan
h. pang-/pam-/pan-
•nagsasaad ng ukol o para sa bagay na binabanggit ng salitang-ugat
hal. bata = pambata, sahog = pansahog
i. taga-
•nagsasaad ng gawain
hal. laba = tagalaba, masid = tagamasid
•nagsasaad ito ng doon nakatira
hal. bundok = tagabundok, Baguio = taga-Baguio
j. tag-
•nagsasabi ito ng panahon
hal. lamig = taglamig, araw = tag-araw
k. ma-
•nagsasaad ng pagkakaroon ng katangian
hal. kisig = makisig, talino = matalino
•nagsasaad ng pagkamarami
hal. tao = matao, bunga = mabunga
l. maka-
•nagsasaad ng kampi o kapanalig
hal. tao = makatao, bayan = makabayan
m. mapag-
•nangangahulugang “ may ugali “
hal. usisa = mapag-usisa, biro = mapagbiro
o. pala-
•nangangahulugang “ laging ginagawa “
hal. dasal = paladasal, tawa = palatawa
o, natapos tayo sa mga anyo ng mga morpema. Punta naman tayo sa alomorp ng morpema
MGA ALOMORP NG MORPEMA- ang katangian ng morpema na magbagong anyo dahil sa impluwensiya ng kaligiran nito
ALOMORP- galing sa salitang Ingles na ALLOMORPH, na hinati sa salitang griyego na
ALLO ( kapara ) at MORPH ( yunit / anyo )
Pang-, Mang-, Sing- Pam-, Mam-, Sim- Pan-, Man-, Sin-
a,e,i,o,u
K,g,h,m,n,ng,w,y b,p d,l,r,s,t
Panggabi
Manggagawa
Singgaling Pambansa
Mambabatas
Sim Pandikdik
Mandamay
Sintalino

Aralin: PONEMA

Ang batayang yunit ng tunog na pinag-aaralan sa Phonology at Phonetics ay ang ponema (o phoneme). Ito ay ang pinakamaliit na yunit ng tunog sa wika. Ang Phonetics ay ang pag-aaral ng mga tunog na posibleng likhain ng tao na matatagpuan sa lahat ng wika. Samakatwid, ang ito ay ang siyentipikong pag-aaral ng paglikha ng tao ng tunog na kanyang ginagamit sa wika, at kung paano ito tinutukoy ng tao mula sa iba pang mga tunog na hindi bahagi ng wika. Samantala, ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng sistema ng paggamit ng tunog ng isang wika upang makalikha ito ng kahulugan. Sa madaling salita, ang Phonetics ay nakatuon sa pag-aaral ng imbentaryo ng mga tunog ng wika ng tao na nagmula sa mga pinagsama-samang set ng tunog ng lahat ng wika, at ang Phonology naman ay ang pag-aaral ng set ng tunog ng isang wika o ang pagkukumpara ng mga set ng tunog ng iba’t ibang-wika.


Ponolohiya (Phonology) - Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 
1. Enerhiya (Energy) - nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 
2. Artikulador (Articulator) - nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 
3. Resonador (Resonator) - nagmomodipika ng tunog. Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound. The mouth and nasal passageway are considered as resonators.) 

Ponolohiya ng Filipino 
PONEMA (Phoneme) - isang makabuluhang tunog. 

Ang Filipino ay may 20 ponema. 15 ang katinig at 5 ang patinig 
"katinig means consonant and patinig means vowel" 

Mga katinig: 
Panlabi (sounds produced by the lips) - B, P, M 
Pangipin (sounds produced by the teeth) - D, N, T 
Panggilagid (sounds produced by the gums) - L, R, S 
Pangngalangala (sounds produced by the throat) - K, G, Ng, W 
Pasutsot (sounds produced by exhaling) - H 
Mga Patinig: 
A, E, I, O, U 

Diptonggo (Dipthong) - alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y. 

Halimbawa (Example): 
aw, iw, ay, ey, iy, oy at uy. 

Halimbawang salita (Example word): 
bahaw, bahay, okoy




Ponema -  ang pinakamaliit na unit ng  makabuluhang tunog.
                0Ang pag-aaral ng ponema ay binubuo ng segmental at
                   suprasegmental.
            Segmental = ay ang tunay na tunog at ang bawat tunog ay
                                   kinakatawanan ng isang titik sa ating alpabato.
            Suprasegmental = ay ang pag-aaral ng ng diin (Stress), tono
                                           (tune), haba (lengthening) at hinto
                                           (Juncture).

            2 Sa pakikipagtalastasan, matutukoy natin ang kahulugan, layunin o intensyon ng pahayag o ng nagsasalita sa pamamagitan ng mga ponemang suprasegmental o ng mga haba, diin, tono at hintosa pagbibigkas at pagsasalita.

1.       Haba
* ito ay ang pagbigkas nang mahaba sa patinig (a, e, i, o, u ) ng bawat
    pantig.
* maaaring gumamit ng simbolong tuldok (. ) para sa pagkilala sa haba.
* mga halimbawa ng  salita:
                                          bu.kas = nangangahulugang susunod na araw
                                          bukas = hindi sarado
2.       Diin
*tumutukoy ito sa lakas ng pagbigkas s isangpantig ng salitng 
   binibigkas.
*maaring gamitin sa pagkilala ng pantig na may diin ang malaking titik.
*Mga halimbawa ng salita:
                                          BU:hay = kapalaran ng tao
                                          bu:HAY = humihinga pa
                                          LA:mang = natatangi
                                          la:MANG = nakahihigit; nangunguna
3.       Tono
* nagpalilinaw ng mensahe o intensyong nais ipabatid sa kausap
* Tulad ng pag-awit, sa pagsasalita ay may mababa, katamtaman at
    mataas na tono.
* maaaring gamitin ang blg. 1 sa mababa, blg. 2 sa katamtaman at blg.
    3  sa mataas.
* halimbawa ng salita:
                              Kahapon = 213, pag-aalinlangan
                              Kahapon = 231, pagpapatibay
                              talaga = 213, pag-aalinlangan
                              talaga = 231, pagpapatibay                                
4.       Hinto
*ito ay ang saglit na pagtigil sa pagsasalita upang higit na maging
   malinaw ang mensahe.
*maaring gumamit ng simbolo kuwit( , ), dalawang guhit na pahilis ( // )
   o gitling ( - )
* mga halimbawa ng salita:
                                          Hindi, siya ang kababata ko.
                                          Hindi siya ang kababata ko.

Friday, August 19, 2011

Panaginip by Noel Cabangon



Napakaganda! :)

Aralin: PAGBABAGONG MORPOPONEMIKO


  1. 1. ASIMILASYON- pagbabagong naganap sa /n/ sa posisyong pinal dahil sa impluwensiya ng ponemang kasunod nito.
d.l.r,s,t                                    b, o p                          k,g,h, m, n, ng,w, y
PAN                                         PAM                                    PANG
MAN                                        MAM                                   MANG
SIN                                         SIM                                      SING
SAN                                        SAM                                   SANG
Hal.
Pan+ dikdik             pam + bayan                                    pang + gabi
=Pandikdik               =pambayan                                        =panggabi
2. METATESIS – kapag  ang salitang ugat ay nagsisilula sa /l/ o / y/ ay ginitlapian ng
    (-in) ang /l/ o /y/  ng salitang ugat at ang /n/ ng gitlapi aynagkakapalit ng posisyon.
    Hal.
    -In  + lipad =  linipad = nilipad
    - in + yaya  = yinaya =  niyaya
    3. PAGKAKALTAS NG PONEMA –.  Nagaganap ang pagbabagong ito kung ang huling ponemang patinig ng salitang ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito.
      Hal.
      Takip + -an = takipan = takpan
      Sara + -han= sarahan = sarhan
      4. PAGLILIPAT- DIIN- may mga salitang nababago ng diin kapag nilapian.
        Hal.
        Basa + -hin = basahin
        -ka + sama+ han = kasamahan
        5. MAY ANGKOP – kung sa dalawang salitang magkasunod ang una’y nababawasan ng papungo o pakutad at kung minsa pay napapalitan ng isa o ilang titik sa loob bago napipisan sa dalawang salita sa isa na lamang.
          Hal.
          Wikain mo                              kamo
          Hayaan mo                             hamo
          Winika ko                               ikako
          6. PAGPAPALIT NG PONEMA-  kung ang isa o dalawang titik ng salita ay napapalitan ng iba bukod sa kung nagkakaltas o nagsusudlong.Ang ponemang /d/ sa posisyong inisyal ng salitang nilalapian ay karaniwang napapalitan ng ponemang /r/ kapag patinig ang huling ponema ng unlapi.
            Hal.
            D                                             R
            Ma + dapat = madapat                           marapat
            Ma + dunong = madunong                     marunong
            7. MAYSUDLONG o PAGDARAGDAG NG PONEMA – kung bukod sa may hulapi na ang salitang pinapandiwa, ito ay sinusudlunagn o dinaragdagan pa ng isa pang hulapi.        /-an/, -/han/,/ -in/, /-hin/,/-an/, o /–anan/
              Hal.
              Antabayanan, antayan
              Muntik- muntikanan, pagmuntikan, pagmuntikanan