Pumili ka ng trabahong tutugon sa iyong hilig upang higit kang pakinabangan ng iyong bayan.
- Gregoria de Jesus

Thursday, August 22, 2013

Yeso/ Chalk/ Tsok

“Kunin mo ang yeso sa ibabaw ng mesa para makapagsulat ang guro sa pisara.”

Ganito ang inaasahan sa akin lagi ng mga estudyante ko. Lagi nilang iniisip na kapag pumasok na ang guro nila sa Filipino laging parang tumutula. Akala nila ang guro nila ay purong- puro talaga kung magsalita—dalisay, matimyas, malalim at ubod sigla sa pananagalog o sa pamimilipino. Iyong para bang apo sa tuhod ni Balagtas o kaya pamangkin ni Jose Corazon de Jesus kung umasta.

Hindi ako ganoon.  

Akala ko dati, bilang guro sa Filipino ay kailangan kong magpursige at magsikap sa paggamit ng ating sariling wika sa lahat ng oras habang itinuturo ko ang aking asignatura. Ibig sabihin noon, dapat maging puristang Tagalog ako sa pananalita. Ginawa ko naman ‘yon nang buong puso, sa simula. Natuwa ang mga mag- aaral at ang mga katrabaho ko, natuwa silang lahat dahil matatas daw akong mag- Tagalog (‘yon talaga ang tawag nila). Natuwa sila...ako lang ang hindi. Dahil hindi nga ako ganoon.

Pinilit ko pa ang sarili kong gumamit ng “tuwid” na Filipino sa klase ng mga ilang taon pa. At ang resulta noon ay naging mahigpit din ako sa aking mga mag- aaral. Marapat lamang na ako na kanilang guro, na gumagamit ng Pambansang Wika ay obligahin din ang aking mga estudyanteng kausapin ako at tumugon din sa purong Filipino. Nagagalit ako sa kaunting Ingles na salitang aking naririnig mula sa kanila. Hindi nila mabuo ang isang pangungusap kung hindi sila maglalagay ng kahit isa lang na salitang Ingles. Nais kong sabihing ang mga batang ito ay nasa kolehiyo na. Ordinaryo sa kanila ang mga salitang, “subject”, “assignment”, “project”, “report” at ang mga salitang “asignatura”, “takdang- aralin”, “proyekto” , “ulat” ay parang mga salitang nagmula sa ibang planeta. Nakatutuwang pakinggan sa simula ang aking kahusayan sa pamimilipino subalit naging nakaiilang at nakaiinis na ito kalaunan para sa aking mga mag- aaral. May kung anong pader na akong nilikha sa pagitan ko at sa pagitan nila. Bumagal ang pagtalakay sa mga aralin at naging napakahirap ng paghingi ng maayos na tugon.

Isang araw, naisip kong baguhin ang aking paraan ng pagtuturo. Sinadya kong haluan ng Ingles ang pagsasalita ko sa klase. Tawagin mang Taglish, Enggalog o Code- switching ang ginawa ko ay binalewala ko na. Sinimulan ko sa pakonti- konti. Kung noon ang sinasabi ko,“Magandang umaga sa inyong lahat. Ano nga ulit ang tinalakay natin noong nakaraang araw?”, pinalitan ko ng “Good morning, san na nga tayo ulit last meeting?”.Kahit ako nanibago sa sarili ko. Para kasing mali. Hindi kasi ito ang nakasanayan ko noong bagong guro pa lang ako. Hindi rin ganito ang turo sa unibersidad na aking pinanggalingan. Ang sabi ng mga dati kong propesor, kaming mga guro sa Filipino raw ang tutulong panatilihin ang kulturang Filipino. Dapat kaming manguna sa paggamit ng pambansang wika. Subalit bakit noon, panay- panay ang gamit nila ng salitang “ballpen”, “bag”, “notebook”; bakit hindi nila ginamit ang mga salitang “pluma (ink)”, “tampipi o sisidlan” o “kwaderno” man lang? Kaya naisip ko, hindi rin sila purong mag- Filipino.  Ano ba kasi ang purong Wikang Filipino? Mayroon pa bang ganoon?

Ang Pinakbet at Chopsuey ay parehong masarap na ulam, parehong malasa, parehong malinamnam, at parehong binubuo ng halo- halong mga gulay. Kinakain natin lagi kasi masarap. Parang ganito ang ating wika. Sa dami ba naman ng sumakop sa atin, mula sa Espanyol, Hapon, Amerikano; idagdag mo pa ang mga impluwensiyang Arabe, Malay at Tsino, imposibleng maging puro ito. Halimbawa sa pahayag na, “ipatong mo sa mesa ang bag” ay makikita ang mga salitang Ingles na “bag” at salitang Espanyol na “mesa”.Sabihin mo, malabo ba? Mabilis namang makukuha ang ibig sabihin. Mali ba ang estudyante kapag nagtanong siya ng, “Sir, may assignment ba tayo?”. Dapat ko ba siyang pagalitan at sabihing mali siya? Na ang mas tama ay “Ginoo, may takdang- aralin po ba tayo?”. Hindi na ganitong magsalita ang mga mag- aaral. Pare- pareho kayong mahihirapan. Wikang Filipino ‘yan, may halo man o wala.

Laging iniisip ng ibang mga guro na kapag Filipino ang asignatura ay nakatuon ito sa gamit ng Pangngalan, Panghalip, Pang- uri, Pangatnig, Pang- abay, Pandiwa, Pantukoy at iba pang bahagi ng pananalita (Parts of Speech). Kasama rin dapat sa pinag- aaralan ang Wastong gamit ng salita, Ayos at Kayarian ng Pangungusap at Paggmit ng bantas. Huwag ding kalimutan ang mga tula, maikling kwento, dula at nobelang Pilipino. Pero para saan ba ito? Bilang guro sa kolehiyo, dapat ko pa bang balikan ang mga aralin sa Pandiwa at Pang- uri? Anong gamit nito sa kanilang pagtatrabaho? Ito ba talaga ang gamit ng ating wika?

Hindi dapat ganito. Higit sa wastong gamit ng mga salita at pag- aaral ng pagiging puristang Filipino sa pagsulat at pananalita, dapat pagtuunan nating lahat ng pansin kung sa paanong paraan magagamit ang ating wika sa pagtuturo ng mga pangunahing asignatura. Halimbawa, pagtuturo sa Filipino ng Math at Science. Nasimulan na ito sa ibang mga paaralan at dahil na rin sa K+12 na gagamit ng First language o Mother Tongue Based Multi Linugal Education, mas magiging malawakan na ito. Maging positibo sana ang resulta.

Higit pa, kailangan ding pagtuunan na ng pansin kung paanong magagamit ang wikang Filipino sa sangay ng media, negosyo at komersiyo, siyensiya at medisina,  lalong- lalo na sa pulitika. Matrabaho ito kung iisipin dahil kailangan ng matinding pag- aaral at malalim na kasanayan sa pagsasaling- wika at panghihiram ng salita. Maraming oras at malaking pondo rin ang kailangang igugol dito.

Ang mga ito talaga ang gamit ng wika. Hindi ito basta minememorya lang-- inaaral ang mga konsepto at balangkas, pagkatapos ay tapos na.

Sabi ng karamihan, Ingles daw ang wolrd lingua franca o ang wika ng daigdig. Paano tayo makikipagsabayan kung hindi tayo marunong man lang mag- Ingles?

Mahalaga naman talaga ang Ingles. Hindi na ito dapat pagtalunan. Nais ko lamang ipaalala na ang mga mayayamang bansa gaya ng Japan, Germany, France, China, Spain, Korea, kahit ang Malaysia ay hindi naman mga English Speaking Countries, bakit sila maunlad? Maunlad sila kasi nagkakaintindihan sila. Maayos ang kanilang sistema ng edukasyon. Naituturo ang mga asignatura sa wikang kinamulatan ng bata, na nagbubunga ng mas matalino at kapaki- pakinabang na mamamayan ng bansa nila.  

Hindi na dapat isyu kung anong klase o barayti (variety) ng Wikang Filipino ang  dapat gamiting wikang panturo. Kahit purong Filipino, Filipinong tunog Espanyol man; Filipinong tunong Ingles; kahit pa Filipinong may halong Ingles, Espanyol, at katutubong wika pa, iisa lang naman ‘yon—Filipino pa rin. Ang mahalaga ay maintindihan ng mga- aaral at maging masigla ang talakayan sa klase. Sa lakas ng impluwensiya ng kulturang popular at ng internet bumibilis talaga ang pagbabago ng wika. Minsan pang napatunayang dinamiko ito, mas matulin nga lang ang takbo ngayon. Kailangan nating makipagsabayan sa bumibilis na pagbabago ng ating wika. Subalit kailangan din nating maalala na may mas malawak na gamit ito. Malaki ang potensiyal ng ating wika, sa negosyo, agham, sa pulitika at sa media.  Kailangan lang nating gamitin at pagkatiwalaan.

Sabihin mo, mali ba ako kapag sinabi ko sa estudyanteng,

“Kunin mo ang tsok sa ibabaw ng teybol para makapagsulat ang titser sa blakbord”

kung naintindihan naman niya?

Saturday, July 20, 2013

WALA PA/ NA

Di ba wala na?
Sabi mo eh
Walang patutunguhan
Walang pupuntahan
Noon, di ba
Paulit- ulit kang
Wala akong mararating
Wala tayong mararating
Binalewala mo eh
Ang lahat- lahat
Wala akong itinira
Para sa sarili ko
Para sa ibang tao
Wala akong ibang inisip
Di mo man lang ba naisip 'yon?
Wala kang pakialam
Gusto mo lang
'Yong...gusto mo lang talaga
Wala eh
Sabi mo pa nga na,
Wala kang sinabing umasa ako
Dahil wala naman akong mapapala
Muntik ko ng di kayanin
Ang mga sinabi mo
Akala ko mawawala ako sa sarili
Naramdaman kong
Wala na talaga
Akong ibang pwede pang gawin
Nagwala ako nang nagwala
Hanggang sa napagod ako
Alam mo, di natapos doon
Napagod pa rin ako nang napagod
Araw- araw 'yon
Wala akong ibang ginagawa
Pero parang lagi akong hapong- hapo
Wala ka na talaga.
Akala ko
Wala ka na.
Bakit ka bumabalaik?
Bakit ka muling nagpapakita?
Sabi mo pa ngayon
Wala kang hindi gagawin
Nakaluhod ka
Umiiyak ka pa
Wala kang ibang bukambibig
Kundi panay paumanhin
Tumahan ka na
Hihingi na rin ako ng pasensiya
Tigilan mo na
Dahil talagang wala pa/ na.

Tuesday, June 11, 2013

Catz' Random Thoughts

Ang payo ni Romeo kay Marlit ukol sa paghahanap ng jowa: 


"Nagparamdam ka kasi agad eh, dapat nag- establish ka muna ng friendship." 



"Walang mangyayari kung lulunurin natin ang mga sarili natin sa sentimyento."

- Romeo Catuday





Eliza's Random Thoughts

"Ok lang makipagdebate pero mahirap makipagdebate sa bobo...kasi hindi magpapatalo 'yun eh."
- Eliza Bello

Sunday, May 19, 2013

ALIPIN

Hindi na sana ako gumawa pa ng ganitong tula.
Mahirap din kasi ang may kaaway.
:l

Ikaw na isang alipin
Nahihibang ka na ba?
Tila sinaniban ka ng masamang espirito. 
Napakalas ng loob mo. 
Lumalakad ka nang nakataas ang noo
Tinatapakan mo ang kahit sino. 
Nilalabanan mo ang lahat
Na para bang isa kang Mandirigma.
Hindi ka na talaga nahiya.

Nagmamando ka
At inuutusan mo ang kapwa mo mga alipin
Ang ulo mo ba’y napupuno na ng hangin?
Alipin,
Nagpapanggap kang magaling
Nililinlang mo ang lahat ng mabulaklak mong dila
Nilalansi mo sila ng mababangong salita.
Ipinamamarali mong ikaw ay edukado.
Ipinaaalala ko sa’yo
Hindi ganap ang karapatan mo
May katapat na halaga ang kalayaan
Salaping kailanma’y di mo mababayaran
Hindi ka isang Timawa
Alipin ka.

Nais mo bang akin pang ulitin?
Kahit maligo at maghugas ka, alipin ka pa rin.
Kahit magpagupit ka at magsuklay, alipin ka pa rin.
Kahit makakain ka ng tatlong beses sa isang araw o higit pa,
Mananali ka pa ring alipin.
Magbihis ka man nang magara,
Malalaman at mababatid pa rin nilang alipin ka.
Pagurin mo man ang sarili mo sa pagtatrabaho sa umaga’t sa gabi,
Walang magbabago, alipin ka pa rin sa ‘yong paggising.
Nagkaroon ka lang ng kaunting kaalaman sa sining, agham at mga batas,
Iniisip mo ng mahusay ka?
Huwag kang magpantasya
Alipin ka.

Alipin, huwag mong ipagmalaking mas magaling ka sa kanila.
Ihinto mo ang pag- astang May kaya.
Huwag mong ipagyabang na natatangi ka.
Hindi mo kayang iligtas ang mga kapwa mo alipin sa kanilang kaalipinan
Habang tinutuya at tinatapakan mo rin sila.
Wala kang karapatang mamuno sa kapwa mo
Kung ang asal at kilos mo'y masahol pa sa aso.
Hindi ka pinagpala, tulad ka lang ng iba
Utusan at alila.
Alipin ka.

Itigil mo ang ilusyong
Ang lahat ng uod ay nagiging magandang paruparo.
Di ito isang panaginip
Tigilan mo ang pangangarap
Hindi ka isang Maharlika.
Maging Sagigilid o Namamahay ka pa
Wala namang pinagkaiba
Alipin ka.
Alipin ka!

Sunday, May 12, 2013

Ang Sabi ng Nanay ko

Huwag daw akong maging palasagot na bata
Hindi naman daw kasi ako abogado. 

Ang dami- dami ko raw laging sinasabi 
Madalas, wala naman sa katwiran. 

Salita lang daw ako nang salita
Pero kulang naman ako sa gawa.

Di raw bagay sa akin ang maging maarte
Di naman kasi kami mayaman.

Huwag daw akong masyadong pihikan sa pagkain
Matuto raw akong kainin kung ano lang ang nakahain.

Sabi niya, walang mararating ang taong tamad.
Tulungan ko raw ang aking sarili.

Huwag maging masyadong palaasa sa kapwa
Matutong kumilos at magsimula.

Magandang maging isang mabuting tagasunod
Subalit higit na mainam kung pagsikapan kong
Maging isang makataong tagapamuno.

Bilin niya, matuto raw akong makinig
Ihanda ko raw ang aking mga tainga sa suhestiyon ng iba.
Pero siguraduhin ko raw na dapat pakinggan din nila ako
Dapat marinig nila ang aking tinig
Sa magalang na paraan, dapat nilang malamang may opinyon din ako.

Maging mabait daw ako
Subalit huwag na huwag maging uto- uto
Sinabi niyang napakalaki ng pagkakaiba ng dalawa
Pwede kong gawin ang una at balewalain ang pangalawa.
Dapat lang na maging mabuti akong tao
Subalit di ko raw dapat laging sundin ang utos ng kapwa ko.

Matuto raw akong magpatawad
Hindi magandang mabuhay na puno ng sama ng loob
Hindi ginawa ng Diyos ang bawat umaga
Para lang magreklmo, mainis at magalit ako
Mabigat sa dibdib ang may kinikimkim na galit
Wala raw natutulong ang labis na pag- iisip.

Sabi ng Nanay ko, sikapin ko raw na ugaliing magpasalamat.
Sa Diyos, sa pamilya, sa kaibigan...sa lahat.
Sabi niya, ipagpasalamat ko rin kahit na ang pagkabigo
Dahil nabigyan pa rin naman daw ako ng pagkakataon
At di ako sumuko

Higit sa pagtuturo ng kabutihan,
Ng kabaitan,
At ng pagiging masunurin--
Ang kalakasan,
Katatagan ng loob
At pagkakaroon ng tiwala sa sarili
Ang labis kong ipinagpapasalamat.

Sabi ng Nanay ko, napakaswerte niya dahil naging anak niya kami.
Sabi ko, oo naman, walang duda.

Pero mas pinagpala kami dahil siya ang Nanay namin.
Sobra. 

Monday, May 6, 2013

'Matic yata 'yun


Tulad ng pagpasok sa mga horror house sa mga carnival o theme parks kung saan matatakot, magugulat at kikilabutan ka pa rin kahit alam mo namang fake lang ang lahat ng maligno at halimaw na nandun...mangingiti, matutuwa at kikiligin ka pa rin sa taong gusto mo kahit alam mo namang fake rin ang effort niya. 
'Matic yata 'yun. :D