Sa Muling Pagdaan ng Love Bus

Umaga ng Hunyo 17, 1978, Lunes, mula sa kanilang bahay ay naglalakad na papunta sa sakayan ng bus si Miguel. Kaunti lang naman ang distansya ng waiting shed kung saan humihinto para magsakay ang mga bus at dyip papunta sa paaralang kanyang pinagtuturuan kaya hindi na siya sumasakay pa ng pedicab o ng tricycle- sayang lang sa pamasahe sa loob- loob niya.

Wala namang kakaiba sa umagang iyon. Bumangon siya sa kanyang kamang may kulay light blue na sapin at limang unan katulad din ng kahapon, katulad din ng mga nangyayari sa bawat araw ng kanyang buhay. May kaunting inis na ordinaryo lang namang nararamdaman ng kahit sinong nagigising dahil sa ingay na nililikha ng alarm clock. Pagkabangon ay mag- aantanda siya ng krus. Pupunta sa banyo. Magmumumog. Titingin sa salamin. Magtatanggal ng muta sa mga mata. Uupo sa bilog na mesang yari sa narra at kakain ng almusal na inihanda ng kanyang ina. Rutinaryo. Paulit- ulit lang naman. Pati ang kinakain niya sa umaga ay kabisado na rin niya halos. Kung hindi pritong Tinapang Bangus o Salinas na may kamatis at itlog na maalat at sinangag; Scrambled eggs, Swift hotdog at sinangag; o di kaya nama’y Sunny side- up, Tapa o Tocino o Longganisa at Sinangag---‘yan ang menu nila ng kanyang nanay sa buong isang lingo. At laging may kapeng mainit dapat. Masarap naman. Magrereklamo ka pa ba sa homemade breakfast na gawa ng nanay mo? Maliligo siya. Isusuot ang kanyang pang- Lunes na uniporme (kulay asul na polo- barong at itim na pantalong slacks). Magsusuklay ng buhok. Isusukbit ang bag na nilalamnan ng mga kung ano- anong parapernalya sa pagtuturo. Hahalik sa nanay niya para magpaalam. Tutunguhin ang pinto at maglalakad papunta sa pulang gate. Bago tuluyang lumabas ng kanilang bahay, lilingon sa kanyang likuran si Miguel, saka muling haharap at mag- aantanda ng krus bago maglakad papuntang sakayan.

Alas- sais pa lang ng umaga sa Maypajo pero marami- rami na rin ang nag- aabang ng masasakyan. Tumayo na si Miguel sa waiting shed gaya ng ginagawa niya sa araw-araw. Matamang naghihintay ng unang bus na darating papuntang Maypajo Integrated School kung saan siya nagtatrabaho bilang isang  4th year high school techer. Iba’t ibang itsura, sari- saring amoy at halo- halong uri ng nilalang ang nasa waiting shed na ‘yun. Ang iba, basa pa ang buhok; halatang nagmamadali.Ang iba nama’y walang pakialam- parang si Miguel. Hindi naman sila nag- aabalang tanungin pa ang isa’t  isa kung anong ginagawa nila doon. Isa lang naman kasi ang dahilan, ang makasakay ng bus at makarating sa kanilang kani- kaniyang destinasyon.

Dalawampu’t pitong taong gulang na si Miguel. Binata. Tipikal na binatang Pilipino. Hindi naman siya mahirap, at hindi rin naman ganun kayaman. Dating guro rin ang nanay ni Miguel at dating sundalo naman ang namatay na niyang ama. May-asawa nang lahat ang mga kapatid niya.Lahat sila ay babae.Si Miguel ang bunso. Kaya sila na lamang mag- ina ang magkasama sa lumang bahay nila sa Maypajo. Nasunod naman halos ang layaw niya dahil siya na nga ang pinakabata. Nagtapos siya ng Bachelor of Science in Secondary Education Major in English sa isang premyadong kolehiyo sa Maynila. Gayunpaman, higit niyang pinili ang magturo sa pampublikong paaralan dahil ‘yun din ang ginawa ng kanyang ina. Saradong katoliko ang pamilya ni Miguel. Nabinyagan, unang kumonyon at kumpil na siya- kasal na lang ang kulang. Ang maikasal na lang ang hinihintay ng kanyang ina- ng kanyang pamilya na mangyari sa kanyang buhay.

Dumating na ang bus, sa wakas. Love Bus ang pangalan ng bus, sikat na bus. Buti na lang. Pero punuan na naman kasi rush hour daw. Dahil nasa Pilipinas, kahit halos parang sardinas na ang mga tao, ay ipipilit pa rin ng drayber at ng kundoktor na pasakayin ang kahit sino pang gustong sumakay. Nagdadalawang isip si Miguel kung sasakay ba siya o hindi sa Love bus. Punong- puno na. Parang aapaw na ang mga tao sa labas ng bintana. Pero sige pa rin ang sigaw ng kundoktor ng , “Makakaupo! Maluwag pa! Maraming bababa sa may palengke!” Ang tanging nasabi ni Miguel sa kanyang sarili ay, “Bahala na. “. Kaya sinuong ni Miguel ang dagat ng mga taong nais sumakay ng bus na ‘yun. Nakipagbalyahan siya, tulakan, murahan at siksikan siya hanggang sa makahanap ng munting pwesto. At nakahinga na siya kahit pa’no nang maluwag.

Ang Love bus ay isang pamosong kumpanya ng mga pampasaherong bus na bumabiyahe rito sa Kamaynilaan. Sinisirbisyuhan nito ang halos lahat ng taong naninirahan dito sa lungsod. Maliban kasi sa dyip, ang bus ang pinakamabilis na paraan para makarating ka sa pupuntahan mo. Makulay ang disenyo ng Love bus. May blue, green, red, at orange nito. Sa magkabilang gilid ay may nakaguhit na puso at may nakasulat sa loob nito na: “LOVE BUS”. Maganda.Matikas ang dating ng sasakyang ito.Kaya naman marami rin ang gustong makasakay. Marami ang naghihintay sa pagdaan ng Love Bus sa tapat nila.

Kahit panay ang pagtulo ng pawis ay panay- panay pa rin ang pasasalamat ni Miguel dahil nakasay na siya. Hindi siya male- late sa pagpasok. Nakakahiya naman kasing mas mahuli pa ang guro sa estudyante. At saka isa pa, Lunes nayon may flag ceremony. Sa kinatatayuan niya ay nakita siyang isang lalaking nakasuot ng long sleeved polo na kulay asul rin. Napansin niya ang lalaki dahil pakiramdam niya’y tinitignan siya nito. Pawisan na ang lalaking nakahawak sa bakal na nakakabit sa kisame ng Love Bus. Tumatagaktak na. Panay- panay ang paypay ng malapit nang malukot na folder na marahil ay kanina pa niyang hawak. Hindi maintindihan ni Miguel pero may kung anong nagsasabi sa kanya na kanina pa nakatingin ang lalaking pawisan. Pinilit niyang tumingin na lamang sa bintana. Pagkaraan lang ng ilang minuto ay nakarating na si Miguel sa Maypajo Integrated School. Bababa na siya. Bababa siyang hindi man lang nakakaupo, masikip pa rin kasi. Bababa na siya. Wala na sa Love Bus ang lalaking pawisan na akala niya’y nakatingin sa kanya kanina. Bababa na siya.

“Good morning, Sir.” ‘yan lang ang sinasabi ng gwardiya ng paaralan kay Miguel sa tuwing papasok siya tuwing umaga. Limang taon nang nagtuturo si Miguel sa eskwelahang ‘yun at nadatnan na niya ang gwardiyang nagbabantay sa gate noon pa man. Pero kahit minsan ay di man lang siya nag- abalang tanungin ang pangalan ng huli. “Ano bang alam ng gwardiyang ‘yun sa umaga ko? “ ‘yan lang ang sinasabi ni Miguel sa kanyang sarili  habang naglalakad sa loob ng paaralan, papuntang faculty room, pagkatapos siyang batiin ng gwardiya ng, “Good Morning, Sir. “. Para kasi sa kanya, sinasabi mo lang ang isang bagay kung ‘yun talaga ang ibig mong sabihin. Para kay Miguel, walang kwenta ang mga salitang walang laman at walang sustansya. Walang silbi ang mga salitang binigkas kung hindi naman ‘yun ang totoong gustong sabihin ng isip mo. Gusto sana niyang sagutin ng, “Sigurado ka bang good ang morning ko, Manong? “ ang gwardiya pero ayaw niya na lang maging bastos. Kaya isang malamig na pagtungo na lang ang isinusukli niya sa tuwina bago tuluyang maglakad palayo.

Malinis ang mesa ni Miguel sa faculty room nila. Maayos. Magkakasama ang Mongol na lapis at dapat nakagrupo sa bawat numero. Ibig sabihin, lahat ng Mongol #1 ay magkakasama, Mongol#2 at Mongol #3. Hindi pwedeng magkahalo- halo. Nakasalansan nang maigi ang mga ginagamit niyang libro sa pagtuturo. Wala ang kanyang lesson plan dahil iniuuwi niya ito para gawin sa kanilang bahay. Mabusisi sa gamit si Miguel at alam niya kung may gumalaw niyon at may nakialam sa simpleng pagtingin pa lamang.

“Good morning, mga Ma’am, mga Sir. Tena muna kayo’t may ipakikilala ako sa inyo.” Ang principal. Tinatawag mula sa pinto ang lahat ng mga gurong nasa loob nang faculty room. May ipakikilala raw.Ayaw sanang lumabas ni Miguel dahil abala siyang pinupunasan at tinatanggalan ng alikabok ang malinis niya namang mesa. Pero dahil ang principal ang tumatawag sa kanilang lahat, sino ba siya para hindi lumabas.

“Mga Ma’am, Sirs this is Mr. Paolo Buenaventura. Siya ang bago nating Science teacher. Kakapasa niya lang sa board exam. Bata- bata pa ‘to kaya kayo na lang muna ang bahala sa kanya ha. “ , sabay tapik sa balikat ng bagong guro. 

Naka- long sleeves polo na blue ang bagong teacher. Habol hininga pa’t mukhang hinihingal- hingal.Pawisan. Hindi maaaring magkamali si Miguel, siya ang lalaking nasa bus kanina. Siya ang lalaking sa palagay niya’y tingin nang tingin sa kanya.  Siya ang kasabay niya sa Love bus.

“Miguel Valencia. English Teacher”.Sabay abot ng kamay niya kay Paolo.

“Sir, tinitignan po kita kanina sa bus.”Ang nasabi ng batang guro.

“Huh? “ Ayaw na sana ni Miguel na malaman pa ni Paolo na alam  niyang magkasabay sila sa bus kanina. Hindi kasi masyadong maaayos ang itsura ng huli.  Ayaw na niyang mapahiya pa si Paolo. Gusto sana niyang sumagot ng,  “Oo. Ikaw ‘yung tingin nang tingin sa akin kanina sa bus. ‘yung mukhag di mapalagay na bagong salta sa Maynila. ‘Yung pawisang- pawisan dahil naka- long sleeves na sasakay sa siksikang bus!” Pero ayaw niyang sirain ang unang araw sa pagtuturo ng bagong guro. Kaya sinabi niya na lang na , “Oo nga. Natatandaan ko na, kanina sa Love Bus. Nandun ka rin pala.”.

“Oo. Naaalala mo na, Sir? Tinitignan kita kasi naka- uniform ka eh. Alam kong uniform ng public school teacher ‘yang suot mo. Alam ko rin na dito ka nagtuturo at bababa ka kasi ito lang naman ang public school na madadaaan nung Love bus. Natuwa lang ako kasi may nakasabay akong bagong co- teacher. Hindi lang kita nalapitan kanina kasi sobrang sikip talaga. Tapos, bumaba na ako agad sa kanto kasi meron pa akong pina- Xerox eh. “.

Hindi malaman ni Miguel ang isasagot sa mga sinabi ni Paolo. Ang bilis kasi.Ang dami. Parang hindi man lamang nanantiya ng ugali ng mga bagong makakatrabaho. Basta, nagtuloy- tuloy na lang sa pagsasalita. Parang magaspang ang ugali at walang modo. Parang isang batang naisipan na lang isang araw na magturo sa high school.

Dumaan ang araw na ‘yun ng tulad ng dati. Pagkatapos ng flag ceremony ay pumasok si Miguel sa loob ng kanyang klasrum; sa klase ng IV- Newton na siya rin ang adviser. Nagsimula sa pagtatanong kung sino- sino ang mga absent para ilagay sa class record. Nagalit siya sa mga huling mag- aaral at nagsabi ng, “ Wala kayong karapatang ma- late!”. Tumakbo ang klase nang maaayos. Gaya ng inaasahan niMiguel. Ayon sa kanyang panlasa. Sa pagtunog ng bell ay sabay- sabay na nagpaalam ang mga bata. Lumabas si Miguel sa klasrum ng IV- Newton para lumipat naman sa klase ng IV- Einstein. Lumipas ang umaga, ang maghapon na tulad din ng ibang araw.

“Sir! Sir! “ Malakas ang tinig ng isang lalaking humahangos sa likod ni Miguel.

Lumingon si Miguel. Si Paolo ang tumatawag sa kanya.

“O! Sir! Pauwi ka na? “ , ang sabi ni Miguel habang takang- taka kung bakit kinailangang pang tumakbo ni Paolo.

“Oo, Sir. Sabay na tayo. “

“Ah. Ok. Sige.”.

Napakunot- noo na lang si Miguel at napaisip. Bakit kaya gusto siyang kasabay ng taong ‘to?Sa palagay ba ni Paolo, magkaibigan na sila agad? Anong ikukwento at pag- uusapan nila habang naglalakad papunta sa sakayan?   

Sa mga panahong inilagi ni Miguel sa Maypajo Integrated ay hindi man lang siya nagkaroon ng kaibigan. May mga nakakausap at nakakakwentuhan pero wala siyang kaibigang sumasakto sa totoong depinisyon ng isang kaibigan. Wala siyang kasamang humalakhak.Makipagtsismisan.Hunatahan. Paminsan- minsa’y sumasabay siyang kumain sa ibang mga Fourth Year Advisers, lalo na ‘pag may meeting. Pero madalas, kumakain na lang siyang mag- isa sa canteen. Wala siyang masabihan ng kanyang mga sikreto, ng kanyang mga pangarap, ng kanyang panaginip. Para kasi sa kanya, hindi lahat ng katrabaho ay dapat na ituring na kaibigan. Para sa kanya, wala siyang obligasyon na kaibiganin silang lahat. Malinaw para kay Miguel ang pagkakaiba ng katrabaho at kaibigan.

“Gusto ko ng Fishball!”

May ngiti sa labi si Paolo sa pagkakakita sa nagtitinda ng fisball at scramble sa tapat ng gate ng Maypajo Integrated. Hindi nagdalawang isip ang binata at agad na kumukha ng stick at isa- isang tumuhog ng fishball na lumalangoy sa mainit na mantika.  

“Ayaw mo, Sir? “ Nagtanong si Paolo kay Miguel na tila gulat na gulat sa inasal ng kasama.

“Ha? Sige.Sige. Ayos lang ako. “ Gustong- gusto ng tumalilis ni Miguel para iwan si Paolo. Sa tinagal- tagal niya sa paaralang ‘yun, kahit minsan ay hindi siya kumain, ni huminto man lang sa tapat ng gate para pag- isipang kumain ng fishball na itinitinda sa kariton.  May presumsyon kasi siya na ang lahat nang itinitinda sa kalye ay marumi. At saka isa pa, nahihiya siyang makita ng mga estudyanteng nasa labas ng paaralang pinagtuturuan niya na nakikituhog siya at nakikikain ng fishball kasama sila. Hindi niya maunawaan ang ginagawa ni Paolo. Nakakahiya.

“Busog na ako.Ayaw mo talaga, Sir? “

“Sige. Ok lang ako.”

Nang matapos ng kumain si Paolo ay naglakad na silang dalawa ni Miguel papunta sa sakayan ng bus.Hindi pa rin lubos maisip ni Miguel na may ganitong uri pala ng lalaki, may ganitong uri pala ng teacher na tulad ni Paolo. Na walang pakialam, na gagawin lang ang gusto niyang gawin.

“San ka umuuwi? Si Miguel.

“Diyan lang ako, Sir sa may Bagong Barrio. Kaya pwde talaga tayong magsabay.Kahit papasok at pauwi pwede. Kasi isalang ang ruta ng bus na sinasakyan natin. Mauuna ka nga lang bababa. “. Ang sagot ni Paolo na kababakasan ng tuwa dahil sa loob niya, kahit papano’y di siya magiging mag- isa at malulungkot sa paaralang ‘yon. Mayroon siyang makakasama at makakasabay kahit sa biyahe man lang.

Hindi alam ni Miguel ang iisipin. Hindi alam ni Miguel ang isasagot.

Lumipas ang mga araw at ganun pa rin ang buhay ni Miguel. Pareho pa rin ang kanyang almusal. Ang sinasabi sa kanya ng gwardiya habang papasok siya ng gate. Ganun pa rin ang kanyang pamilya, ganun pa rin siya. May mga biyahe sa bus na nakakasabay niya si Paolo. Minsa’y nakukulitan na siya sa ingay at daldal nito pero nagagawa naman niyang pagtiyagaan. Sa katunayan, sa mga araw na hindi niya kasabay ang “katrabaho” ay tila ba hinahanap- hanap niya na rin ito. Pero, nawiwili rin siya sa katahimikan.

“Bakit mo binagsak ang anak ko!? Wala kang karapatang ibagsak ang anak ko!?”

Isang magulang ang sigaw nang siagw sa may pasilyo ng klasrum ng IV- Newton. Galit na galit ang babae habang dinuduro- duro si Miguel. Paulit- ulit nitong sinasabi na walang karapatan ang guro na ibagsak ang kanyang anak dahil nasa honor list ito mula first year hanggang third year. Hindi lohikal para sa magulang na ‘yun na kung kailan nasa fourth year pa ay saka babagsak ang anak niya.

“Misis, ayan ho ang class record ko. Pwede n’yo hong makita ang grades ang anak niyo.” Si Miguel.

“Ah eh, wala akong pakialam diyan. Ang tanong ko. Bakit bumagsak ang anak ko?”

“Ang class record ho ang sasagot sa mga tanong niyo.”

Sigaw pa rin nang sigaw ang babae. Naeeskandalo na ang buong paaralan dahil sa ginagawa niya.

“Misis, awat na po.Nakakahiya na po.” Si Paolo na di na nakatiis at sumabad na sa usapan nina Miguel at ng galit na galit na magulang ng estudyante.

“At sino ka naman?Pakialamero!”

“Teacher din ho ako dito!” Tumaas din ang boses ni Paolo.

“Pwede bang ‘wag kang maialam dito, Mister! Wala kang alam!”

“Mas wala kayong alam! Ang ingay- ingay n’yo! “ si Paolo na tila galit na galit na rin at halatang napikon na sa nagwawalang nanay. 

Tanging ang principal lang ang nakapagpapayapa ng sitwasyon na naging sobrang mainit. Bukod kay Paolo ay marami pang guro ang nakialam at sumagot para kay Miguel. Hindi naman ito bago para sa kanila. Mas bago pa nga ang sitwasyon para kay Paolo dahil siya ang pinakabago sa Maypajo Integrated.

“Oh. Para sa’yo.“ Iniabot ni Miguel kay Paolo kinabukasn ang isang kulay brown na supot na papel. May laman itong tatlong pirasong ensaymada.

“Uy, salamat, Sir. ‘Sarap nito ah. “

“Salamat din. Pero sa susunod ‘wag mo ng ulitin ‘yung ginawa mo kahapon. ‘Wag ka ng sasabat sa usapan. Kaya ko naman eh. Hindi naman ako bago sa mga magulang na histerikal. Alam ko naman ang gagawin.”.Si Miguel na kababakasan ng ngiti habang nagpapaliwanag sa katrabaho.

“Pasensiya ka na rin ha. Hindi ko na napigilan eh. Ang bastos kasi eh.  Sorry ha. “

“Wala ‘yun.Ano ka ba?

“Salamat ulit sa ensaymada, Miguel.”

“ ’Pakabusog ka, Paolo.”

Naunahan ni Miguel sa kanyang paggising ang pagtunog ng kanyang alarm clock. Ni hindi nagkaroon ng pagkakataon ang orasan na sigawan siya para bumangon sa kanyang kama na kulay pink na ang sapin. Lima pa rin ang unan niya.Pagkabangon ay nag- antanda siya ng krus. Binasa niya ang kanyang mukhasa banyo. Umupo sa mesa pagkatapos, at kumain ng Homemade Tapsilog na gawa ng nanay niya. Nakadalawang platong sinangag siya ngayon. Bago umalis ay humalik muna siya sa kanyang ina. Nakangiti siyang nag- antada muli ng krus bago maglakad papuntang sakayan ng bus.

Biyernes kaya hindinaka- uniform si Miguel ngayon, casual Friday sa paaralan nila. Sa waiting shed ay marami pa ring taong nag- aabang ng bus. At lahat sila ay nananalanging makasakay sa magandang bus, sa Love Bus. Kesehodang makipagsiksikan ulit baka makasakay lang. Malakas ang kabog ng dibdib ni Miguel ngayon di tulad noong mga nakaraang araw. Minsa’y naisip niyang magpatingin na sa doktor dahil napapadalas nitong huli ang pagbilis ng kabog ng kanyang dibdib.  Baka may sakit siya sa puso.

Isang malakas na busina ang ipinangbungad ng bus na paparating. At gaya ng inaasahan ay Love Bus ito. Buong lakas na nakipagtulakan si Miguel para lang makasakay. Ang mahalaga’y makasampa’t makalulan siya sa bus na ‘yun.

“Inaabangan mo talaga ‘tong bus ko ‘no? “ Isang mahinang tinig ang narinig ni Miguel. May bumulong sa kanyang kaliwang tainga. Sa gitna ng dikit- dikit na katawan ng mga tao, may bumubulong sa kanya.  Si Paolo.

“Sira!Kailan mo pa nabili ang kumpanya ng Love Bus? Para sa lahat ‘to.” Pasinghal mang sumagot si Miguel ay wala namang lamang galit ang kalooban niya. Natutuwa pa nga siya dahil mayroon siyang kasabay sa pagpasok.

Matagal- tagal na rin ang lumipas na panahon mula ng unang pagdating ni Paolo sa Maypajo Inegrated. Halos matatapos na rin ang school year. Buwan ng Setyembre nang bigla na lang siyang binigyan ng advisory class. Mula sa floating status (walang advisory class), ay nabigyan siya ng sarili niyang mga anak- anakan. Malayo- layo na rin ang tinakbo ng pagkakaibigan nila ni Miguel. Hindi lang sila sa biyahe nagsasabay. Maging sa pananghalian, sa meryenda, sa pagbili ng mga gamit sa school, minsan maghahapunan pa silang magkasama. Nakapunta na sila sa bahay ng isa’t isa. Napagkwentuhan na nila mula sa kanilang kabataan hanggang sa maaari nilang sapitin sa kanilang katandaan. Mula pulitika at pamamalakad ni Marcos, ang Martial Law, ang mga pelikulang bomba, ang ekonomiyang “gumaganda” raw, ang iba’t ibang “centers” na ipinapatayo ni Imelda sa NCR, ang pagkakaroon ng Light Rail Transit (LRT) na babiyahe sa kahabaan ng Maynila, at marami pang iba.

“Good morning po, mga Sirs.” Ang gwardiya ng paaralan.

“Good morning din, Kuya.” Si Miguel.

Si Paolo para kay Miguel ay isa ng kaibigan. Higit sa isang katrabaho ay kaibigan na niya si Paolo. Si Paolo lang ang nakatawid sa linya. Siya lang ang nakagawang wasakin ang pader na matagal na binuo ni Miguel. May kaibigan na si Miguel sa paaralan niya.

“Gusto ko ‘yung mga magiging anak ko ipapasyal ko sa bahay ng nanay ko. Para naman maalagaan din sila ng lola nila. ‘Yung magiging misis ko naman, sa bahay na lang siya. Ayoko siyang mapagod sa pagtatrabaho.”Si Paolo habang masayang nagkukwento kay Miguel.Habang kumakain sila ng nilagang mais na binili nila ilang metro lang mula sa gate ng paaralan at malapit sa sakayan ng bus.

“Ah talaga?” May kung naramdaman si Miguel. Tila bigla siyang nahirapang nguyain at lunukin ang mga butil ng nilagang mais na kinakain niya kanina pa.  “Ayos ‘yan.” Patuloy na nginasab ni Miguel ang mais. Tuloy- tuloy.Walang patlang.  Pero bumibilis na naman ang tibok ng kanyang puso, kumakabog na naman ang kanyang dibdib. Nanginginig ang mga kamay niya habang hawak niya ang nilagang mais.

“Magiging Ninong ka ng mga anak ko ha. Siguro ‘yung panganay, inaanak mo agad ‘yun.” Nakangiti pa rin si Paolo habang kumakain ng mais Sabay bigay ng isang marahang suntok sa balikat ng kaibigan.

Tanging pagtango lang ang naisagot ni Miguel kay Paolo. Ginawa niya ‘yun habang ngumunguya ng mais at nakatingin sa mga langgam na nakapila sa kanyang paanan.Nakapila ang mga langgam, pero hndi naman nila alam ang kanilang patutunguhan. Mula sa sakayan hanggang sa biyahe ay tila lumilipad ang diwa ni Miguel.

Lunes nang umaga, nag- aabang ng masasakyan si Miguel. Bus pa rin gaya ng dati. Marami pa ring tao sa waiting shed. May flag ceremony ngayon kaya hindi siya pwdeng ma- late. May parating ng bus. Pero hindi Love bus, ibang bus ito. Hindi pwedeng mahuli si Miguel kaya sumakay na siya agad sa unang bus na dumaan. Siksikan, dikit- dikit pa rin ang mga pasahero sa loob. Nakatayo lang si Miguel.

“Miguel, may bakante raw sa Andres Bonifacio High School ah. Kailangan nila ng English teacher dun.” Ang principal kay Miguel.

“San po ‘yun, Sir? “ Si Miguel na nagtanong sa punongguro na may halong pagtataka kung saan ba ang paaralang nabanggit ng una.

“Malapit ‘yun sa bahay n’yo. ‘Yun ‘yung bagong tayong school ni Madam Imelda. Biruin mo, walking distance lang ‘yun. Pwede kang mag- tricycle o pedicab ‘pag tinatamad kang maglakad.Makakatipid ka ng pamasahe.Gusto mo ba dun? “

“ ’Po, Sir?” Si Miguel sa Principal.

“Sayang naman ‘yun.’Kaw rin.”

Panandaling natigilan si Miguel.Nag- isip. Tila may kung anong pwersang nagsasabi sa kanya na ‘wag tanggapin ang panukala ng principal. Subalit may bumubulong rin sa kanya na sunggaban na ang isang magandang oportunidad.

“Maiiwan akong mag- isa dito?". Ito ang reaksyon ni Paolo nang sinabi ni Miguel ang posibilidad na lumipat sa ibang paaralan.

“Sayang naman. Malapit lang ‘yun sa amin. Matipid.“, si Miguel habang nakatingin kay Paolo.

“Iiwan mo nga talaga akong mag- isa.”, si Paolo.

“Sa Maypajo pa rin ako titira, hindi ako lilipat sa Tuguegarao. Ano ka ba?", si Miguel

“Iba pa rin ‘yun eh. Kaya mo bangwala akong kasama dito? Pa’no ako?”, Paolo.

“Ikakasal ka! Magkakaanak ka! Magkakaapo kayo! Magkakapamilya ka, Paolo!”, Miguel.

“Eh ano?Magkaibigan naman tayo ah.”, Paolo.

“Pa’no ako!?”, Miguel.

“Pwede kitang maging kaibigan.Kung ano ‘yung noon.Kung ano ngayon. Ganito lang.  “, Paolo.

“Ha?”, Miguel.

Tumalikod na si Miguel.

“Hindi na ko magpapakasal! Hindi na ako mag- aasawa!", Si Paolo.

“Talaga!?”, Si Miguel.

“Oo.”, Paolo.

“Sigurado ka ba? ", Miguel. 

Panandalinang hindi nakaimik si Paolo.

“Hindi ka sigurado.”, si Miguel muli.

“Wala namang sigurado sa buhay di ba?.Wala namang kasiguraduhan ang lahat. Ang sinasabi ko lang sa’yo ngayon hindi na ako mag- aasawa. Hindi ka pa ba masaya?”, si Paolo muli.

“Wala pa rin ‘yang patutunguhan.Hindi ka pa rin sigurado.", si Miguel.

“Ano bang gusto mo?”, si Paolo.

“Tamang direksyon.”, si Miguel.     

Araw- araw pa ring pumapasok si Miguel sa paaralan bilang English Teacher hanggang ngayon. Paretiro na rin siya sa serbisyo. Hindi siya nag- ambisyong maging principal o ng kahit anupamang mataas na posisyon sa paaralan. Sandali lang siyang naging department head noong dekada ’90 pero binitiwan niya rin agad, higit na may halina talaga sa kanya ang pagtuturo. May ilang negosyo na ring naipundar si Miguel. May bahay bakasyunan na rin siya sa Tagaytay. Nakapunta na siya sa Hong Kong, Japan, sa Europa, sa Australia at sa Amerika para lang magbaksyon at magliwaliw. Malaki- laking halaga na rin ang kanyang naipon dahil sa tagal na niya sa trabaho. Sumasakay pa rin siya ng pedicab sa tuwing papasok siya. Ayaw niyang sumakay ng tricycle dahil matagtag daw sa biyahe. Maraming taon na rin siyang hindi nakakasakay ng bus, ang paborito niyang Love Bus. Dahil na rin sa katandaan ay wala na siyang hilig magbiyahe, at wala naman siyang makakasama. Sa panahon kung kalian mayroon ng jeep, fx, taxi, lrt at mrt ay tila may kung ano pa ring halina ang bus sa kanya.

Isang araw, habang papunta sa kung saan, sa isang pambihirang pagkakataon, pagkaraan ng maraming taon ay nakakita muli ng Love Bus si Miguel. Subalit hindi na ito tulad ng dati. Wala na ang dating rangya at garbo nito. Wala na ang tikas at magandang tindig ng mahal niyang bus. Ang simbolo ng kanyang kabataan.Ang sasakyang nais niyang muli siyang mailulan at maiduyan.

“San Mateo” ang biyahe ng Love bus na paparating. Anong gagawin ni Miguel sa San Mateo? Bakit siya pupunta dun? Wala na siyang pakialam. Ang mahalaga lang ngayon para kay Miguel ay ang muling makasampa sa Love Bus. Kaya pa niya.Kaya pa ng lolong ito ang malayuang biyahe. Buong giting na itinaas ni Miguel ang kanyang kanang braso para parahin ang paparating na bus. Malayu- layo pa pero tuloy- tuloy na ang pagkawag ng kanyang braso. Tila isang batang sabik na sabik sa isang basket ng kendi. Hayan na ang Love Bus. Hihinto na. Bumibilis ang kabog ng dibdib ni Miguel. Nanginginig ang kanyang mga kalamnan. Malapit na ang bus. Marahang humakbang ng tatlong beses papalapit si Miguel para mabilis siyang makasampa sa hagdan ng bus na papalakas na ang busina. Nakataas pa rin ang kanang braso ni Miguel. Malapit na. Hayan na. 

“Para! Para!” Sigaw ni Miguel.

Tuloy- tuloy lang sa pagtakbo ang bus. Tuloy- tuloy lang at ni hindi pinansin ang matandang si Miguel. Nabasa pa rin niya ang nakasulat na “Love Bus” sa gilid nito, bagamat kinakalawang na. Naiwang nakatayo si Miguel habang minamasdan ang papalayong bus.Naiwang nakatayo si Miguel. Mag- isa.   

ANG WIKA (Depinisyon, Katangian at Gamit)

Ang wika ay isang bahagi ng talastasan. Ito ay ang kalipunan ng mga simbolo, tunog, at mga batas kaugnay nito upang maipahayag ang nais sabihin ng kaisipan.

Ang wika ay isang pamamaraang ginagamit sa pagpapa-abot ng kaisipan at damdamin sa pamamagitan ng pagsasalita at pagsulat. Isang likas na makataong pamamaraan ng paghahatid ng mga kaisipan, damdamin at mga hangarin sa pamamagitan ng isang kaparaanang lumikha ng tunog. Isang kabuuan ng mga sagisag sa paraang binibigkas na sa pamamagitan nito ay nagkakaugnay, nagkakaunawaan at nagkakaisa ang mga kaanib ng isang pulutong ng mga tao.

Mga Katangian ng Wika

1.ang wika ay sistematiko.
2.ito ay sinasalitang tunog
3.ito ay ginamitan ng paraang arbitaryo.
4.ito ay nakabuhol sa kultura.
5.ito ay may balangkas.
6.ito ay may antas.
7.ito ay pantao.
8.ito ay simbolo.
9.ito ay ginagamit sa komunikasyon.
10.ito ay tumutulong sa kaunlarang pangteknolohiya.

WHAT IF awitin ni Colbie Caillat

What if we were made for each other
Born to become best friends and lovers
I want to stay right here
In this moment with you
Over and over and over again

What if this could be a real love
A love, a love, yeah
I don't know what to think
Is this real or just a dream
In my heart is where you'll be
I'll keep waiting till we meet

What if were made for each other
Born to become best friends and lovers
I want to stay right here
In this moment with you
Over and over and over again

What if this could be a real love
A love, a love, yeah
I write our names down in the sand

Picturing all our plans
I close my eyes and I can see
You, and you ask, "Will you marry me?"

Is it made up in my mind?
Am I crazy just wasting time?
I think this could be love
I'm serious

What if we were made for each other
Born to become best friends and lovers
I want to stay right here
In this moment with you
Over and over and over again

What if this could be a real love
A love, a love, yeah
Boy, you know you really make my heart stop
Stop, stop
Oh, what if this real love
What if this real love
Oh, boy, you make my heart stop
You make my heart stop

Juliet, Juliet :)

Hindi ko masyadong inintindi ang pelikulang Letters to Juliet na idinrect ni  Gary Winick at sinulat nina Jose Rivera, Tim Sullivan  noong palabas pa sa mga sinehan, hindi naman kasi ako mahilig sa mga foreign films. Walang masyadong halina sa akin ang mga panooring banyaga, ewan ko ba. Lalo na 'yung ang mga tema ay sci- fi at fantasy, hindi ko talaga gusto. Pelikula lang ni John Lloyd Cruz ang pinanood ko sa sinehan. Feeling ko, sulit na sulit ang ibinayad ko 'pag siya (John Lloyd) ang artista (pagbigyan n'yo na ko).  :)

Dahil laganap na talaga ang piracy dito sa Pilipinas, pahuhuli ba naman kami. Sa sobrang dami naming pirated cds at dvds eh pwede na kaming magparenta (as if namang may kakagat pa eh ang mura- mura lang ng isang kopya, Php20.00 lang!) Mula sa mga Disney animated films hanggang sa mga concerts at local at foreign movies eh meron kami. Mahilig bumili 'yung kapatid kong si Romel sa tuwing nagagawi siya sa Quiapo. 

Isang araw, isinalang niya (Romel) 'yung Letters to Juliet. Akala nga namin malabo pa ang kopya, ok na pala. 

Si Sophie Hall ( Amanda Seyfried ) ay isang fact checker na mula sa New york. Ano ba ang isang fact checker? Taga- check ng facts! :) Bubungad ang eksenang hawak ni Sophie ang kanyang cellphone at isang picture, kausap ang isang lalaki sa kabilang linya at tinatanong niya (Sophie) kung totoo ba ang nasa larawan. At... dahil magaling siyang fact checker nakuha niya 'yung gusto niyang makuha. Nalaman niyang totoo 'yung pangyayaring nasa picture (panoorin n'yo para malaman n'yo kung ano 'yun). 

Kahit na mahusay na sa trabaho niya si Sophie, isa lang naman ang pangarap niya talaga sa buhay- ang maging writer! Ehem. :) Mahilig siyang magsulat, at pakiramdam niya eh kaya niyang makipagsabayan sa ganitong larangan. 

Pumuntang Verona, Italy si Sophie kasama ang fiance niyang si Victor (Gael García Bernal ), isang chef. Ito ay para sa kanilang pre- wedding honeymoon. Hmmmmmm. Pero, masyadong maraming gustong gawin si Victor na kung ano- anong bagay na may kinalaman sa pagbubukas ng restaurant niya sa New York, kaya laging naiiwang mag- isa si Sophie. Para maalis ang pagkainip, pumunta si Sophie sa "Bahay ni Juliet (Casa di Giulietta). Kakaiba ang lugar na ito dahil dito sumusulat ang mga kababaihan para humingi ng payo tungkol sa mga heart at love problems nila. Kinukuha ito ng mga kababaihang nagtatrbaho doon (Secretaries of Juliet) at sila ang sumasagot sa bawat liham. 

Dahil likas na palakaibigan at magiliw sa tao, nagawa ni Sophie na makilala ang mga babaeng sekretarya raw ni Juliet. At sa di inaasahang pagkakataon,napabilang sa kanila si Sophie. Sinagot ni Sophie ang isang nakatagong sulat mula kay Claire Smith-Wyman (Vanessa Redgrave), isang Briton.  Humihingi ng payo ang babaeng 'yun tungkol sa kanyang first love. Nga lang, ang liham ay 50 taon na ang tanda. Matagal ng nakatago ang sulat na 'yun at di lang napansin. 

Magkaganunpaman, sinagot pa rin ni Sohpie ang sulat ni Claire kay Juliet. 

Wala pang isng linggo ay dumating ang isang gwapong lalaking Briton sa Verona, si Charlie Wyman (Chris Egan). Galit na galit na sinugod si Sophie at tinanong kung bakit nagawa pa nitong sagutin ang liham ng kanyang lolang si Claire. Simple ang sagot ni Sophie, "Because she deserves an answer.". Tama nga naman. 

Dinala ako ng pelikula sa masalimuot na paghahanap nina Sophie, Charlie at Claire kay Lorenzo Bartolini (Franco Nero)- ang first love ni Claire. Sa paglalakbay na 'yun, ipinakita rin ang pigil na pigil na "pagkadevelop" nina Sophie at Charlie sa isa't isa. Nahuhulog ang loob nila nang hindi nila nalalaman.Nakita nila si Lorenzo sa isang vineyard, biyudo na siya. Kaya... libre na sila ulit ni Claire!

Nang matapos ang paghahanap kay Lorenzo ay bumalik na si Sophie sa New York, kay Victor. Kaya lang, nadama niya sa kanyang sarili na iba na, na iba na siya. Na nagbago na ang nararamdaman niya para kay Victor. Nakipaghiwalay siya sa kanyang fiance at bumalik ng Verona para makidalo sa kasal nina Claire at Lorenzo. At doon, nagtapat na rin si Charlie sa kanya. 

Pormula ang pelikula kung tutuusin. Ginawa para pakiligin ang mga manood. Ang romansang hatid ng kwento nina  Romeo and Juliet ni William Shakespeare  na ginamit bilang background ng buong istorya ay malaki ang naging tulong. Isa itong pamosong akda na hindi na kailangan pa ng kahit anong introduksyon at paliwanag. Alam ng mga manood na love story ito at punong- puno ng pag- iibigang may kung ano- anong twists. 

Nakakatawa lang na sinikap ng mga writer na gawing fact checker ang trabaho ni Sophie para masuportahan ang pagiging "pakialamera" niya sa istorya- "mahusay na pakialamera" dahil nahanap nila si Lorenzo.

Ang Italya, sina Juliet at Romeo, sina Claire at Lorenzo, sina Sophie at Charlie ay ang mga elementong nagpa- igting pa ng pagiging romantiko ng pelikula. 

ANG SULAT NI JULIET (SOPHIE) KAY CLAIRE:

  Dear Claire, 

               "What" and "If" are two words as non-threatening as words can be. But put them together side-by-side and they have the power to haunt you for the rest of your life: What if? What if? What if? I don't know how your story ended but if what you felt then was true love, then it's never too late. If it was true then, why wouldn't it be true now? You need only the courage to follow your heart. I don't know what a love like Juliet's feels like - love to leave loved ones for, love to cross oceans for but I'd like to believe if I ever were to feel it, that I will have the courage to seize it. And, Claire, if you didn't, I hope one day that you will. 

                                                                                                                                            All my love, 

                                                                                                                                                        Juliet 

  

Kahit Maraming Nagkatawang- Sketchpad!

"Ang tatanda na natin eh, tapos ganyan pa rin sila. "

- Alvin Madan

'Yan na lang ang nasabi ng dati kong classmate sa ABF na si Alvin habang naghihintay kami sa Mc Donalds Farmers Market noong nakaraang April30 para sa swimming/ get- together. Halos yearly naman itong ginagawa (depende sa mood ni Izza) para sana magkita- kita kahit paano at magkabalitaan.

Pinakamaaga ako sa meeting place (eh taga- Project4 lang naman kasi ako eh) at si Roxan- taga- Bulacan pa siya pero mas maaga pa rin siyang dumating dun sa iba. Ilang minuto lang, dumating na rin sina Alvin, Izza, Dianne, Jeanette, Marlon at si Mam Demetrio kasama ang "Honey" niyang si Joey. Sumunod na lang si Chad sa Resort.

Ang original na plano eh sa Bosay Resort kami sa Antipolo, pero dahil summer at peak season, puno na sila kaya napunta kami sa Loreland Farm Resort. Twice na akong nakapag- swimming doon (pangatlo na nito), at hindi ko masyadong na- enjoy, medyo hindi yata maganda ang vibes ng place na 'to.

Ok naman ang swimming na nangyari... ok naman.

Sabi namin ni Izza, "Enjoyin na lang natin. "

Tama nga naman, kaysa mag- isip kami ng kung ano- anong hindi magagandang thoughts tungkol sa lakad na 'yun, at kung pa'no mababawi ang ibinayad namin, eh sikapin na lang naming "enjoyin". Pagtiyagaan.

Depende na sa tao 'yan kung pa'no niya titignan ang mga bagay- bagay at ang isang sitwasyon.

Hindi ko lang maintindihan, kung kailan pa nagkaroon ng sariling "Group page" sa Facebook kaming magba- batchmates,  na dapat sana ay magiging isang way para mas maging organized ang lakad na 'yun, eh parang mas naging magulo pa- maraming taong naging paasa. Post nang post ng kung ano- ano sa wall na kesyo magdadala raw ng ganito ng ganyan; na kesyo 'wag daw magsama ng partner; na kesyo sila- sila na lang ang magsasabay- sabay. Mga paimportante. Mas maiintindihan ko pa kung nung simula pa lang eh nagsabi na silang hindi sila makakama. Hindi ko alam. :l

"Ang tatanda na natin eh, tapos ganyan pa rin sila. " , Alvin.

Nagpicture- picture pa rin ako. In- enjoy ko na lang. : l

SARANGGOLA SA ULAN awitin ni Gary Granada

Naririnig ko pa ang tawa't hagikgik
Ng una kong sinta at kalarong paslit
At ang sabi ng matatanda
Siya ay maalwan, ako'y dukha
Di raw kami bagay at kayraming dahilan
Ngunit si Bakekay ay walang pakialam
Sa aming kamusmusan kayraming palaisipan
Ngunit tatlong bagay ang aking natutunan

Ang pag-asa'y walang hanggan
Pag-ibig ay walang hadlang
At lilipad ang saranggola sa ulan.

At kung ang pagsinta ay di man nagtagal
Ang mas mahalaga natutong magmahal
Umibig na walang panghihinayang
Kahit malamang na masaktan

Kanina lang, sa aking tabi'y may aleng lumiko
At sa pagmamadali, nasagi ang aking puso
Eto na naman ako sa aking kabaliwan
Na sinasabi nga nilang suntok sa buwan
Ngunit hindi hihindian ng tulad kong natuto nang
Magpalipad ng saranggola sa ulan

Gaya ng lagi't laging sinasabi ko
O siya nawa ay siya na nga ang totoo.

Eto na naman ako sa aking kabaliwan
Na sinasabi nga nilang suntok sa buwan
Ngunit hindi hihindian
Ng tulad kong natuto nang
Magpalipad ng saranggola sa ulan

Heto ako, tumatandang
Nakahandang panindigang
Ang bato sa tubig ay lulutang
At lilipad ang saranggola sa ulan

THE VIRGIN by Kerima Polotan Tuvera

He went to where Miss Mijares sat, a tall, big man, walking with an economy of movement, graceful and light, a man who knew his body and used it well. He sat in the low chair worn decrepit by countless other interviewers and laid all ten fingerprints carefully on the edge of her desk. She pushed a sheet towards him, rolling a pencil along with it. While he read the question and wrote down his answers, she glanced at her watch and saw that it was ten. "I shall be coming back quickly," she said, speaking distinctly in the dialect (you were never sure about these people on their first visit, if they could speak English, or even write at all, the poor were always proud and to use the dialect with them was an act of charity), "you will wait for me."

As she walked to the cafeteria, Miss Mijares thought how she could easily have said, Please wait for me, or will you wait for me? But years of working for the placement section had dulled the edges of her instinct for courtesy. She spoke now peremtorily, with an abruptness she knew annoyed the people about her.

When she talked with the jobless across her desk, asking them the damning questions that completed their humiliation, watching pale tongues run over dry lips, dirt crusted handkerchiefs flutter in trembling hands, she was filled with an impatience she could not understand. Sign here, she had said thousands of times, pushing the familiar form across, her finger held to a line, feeling the impatience grow at sight of the man or woman tracing a wavering "X" or laying the impress of a thumb. Invariably, Miss Mijares would turn away to touch the delicate edge of the handkerchief she wore on her breast.

Where she sat alone at one of the cafeteria tables, Miss Mijares did not look 34. She was slight, almost bony, but she had learned early how to dress herself to achieve an illusion of hips and bosom. She liked poufs and shirrings and little girlish pastel colors. On her bodice, astride or lengthwise, there sat an inevitable row of thick camouflaging ruffles that made her look almost as though she had a bosom, if she bent her shoulders slightly and inconspicuously drew her neckline open to puff some air into her bodice.

Her brow was smooth and clear and she was always pushing off it the hair she kept in tight curls at night. She had thin cheeks, small and angular, falling down to what would have been a nondescript, receding chin, but Nature's hand had erred and given her a jaw instead. When displeased, she had a lippy, almost sensual pout, surprising on such a small face.

So while not exactly an ugly woman, she was no beauty. She teetered precariously on the border line to which belonged countless others who you found, if they were not working at some job, in the kitchen of some married sister's house shushing a brood of devilish little nephews.

And yet Miss Mijares did think of love. Secret, short-lived thoughts flitted through her mind in the jeepneys she took to work when a man pressed down beside her and through her dress she felt the curve of his thigh; when she held a baby in her arms, a married friend's baby or a relative's, holding in her hands the tiny, pulsing body, what thoughts did she not think, her eyes straying against her will to the bedroom door and then to her friend's laughing, talking face, to think: how did it look now, spread upon a pillow, unmasked of the little wayward coquetries, how went the lines about the mouth and beneath the eyes: (did they close? did they open?) in the one final, fatal coquetry of all? to finally, miserably bury her face in the baby's hair. And in the movies, to sink into a seat as into an embrace, in the darkness with a hundred shadowy figures about her and high on the screen, a man kissing a woman's mouth while her own fingers stole unconsciously to her unbruised lips.

When she was younger, there had been other things to do--- college to finish, a niece to put through school, a mother to care for.

She had gone through all these with singular patience, for it had seemed to her that love stood behind her, biding her time, a quiet hand upon her shoulder (I wait. Do not despair) so that if she wished she had but to turn from her mother's bed to see the man and all her timid, pure dreams would burst into glory. But it had taken her parent many years to die. Towards the end, it had become a thankless chore, kneading her mother's loose flesh, hour after hour, struggling to awaken the cold, sluggish blood in her drying body. In the end, she had died --- her toothless, thin-haired, flabby-fleshed mother --- and Miss Mijares had pushed against the bed in grief and also in gratitude. But neither love nor glory stood behind her, only the empty shadows, and nine years gone, nine years. In the room for her unburied dead, she had held up her hands to the light, noting the thick, durable fingers, thinking in a mixture of shame and bitterness and guilt that they had never touched a man.

When she returned to the bleak replacement office, the man stood by a window, his back to her, half-bending over something he held in his hands. "Here," she said, approaching, "have you signed this?"

"Yes," he replied, facing her.

In his hands, he held her paperweight, an old gift from long ago, a heavy wooden block on which stood, as though poised for flight, an undistinguished, badly done bird. It had come apart recently. The screws beneath the block had loosened so that lately it had stood upon her desk with one wing tilted unevenly, a miniature eagle or swallow? felled by time before it could spread its wings. She had laughed and laughed that day it had fallen on her desk, plop! "What happened? What happened?" they had asked her, beginning to laugh, and she had said, caught between amusement and sharp despair, "Some one shot it," and she had laughed and laughed till faces turned and eyebrows rose and she told herself, whoa, get a hold, a hold, a hold!

He had turned it and with a penknife tightened the screws and dusted it. In this man's hands, cupped like that, it looked suddenly like a dove.

She took it away from him and put it down on her table. Then she picked up his paper and read it.

He was a high school graduate. He was also a carpenter.

He was not starved, like the rest. His clothes, though old, were pressed and she could see the cuffs of his shirt buttoned and wrapped about big, strong wrists.

"I heard about this place," he said, "from a friend you got a job at the pier." Seated, he towered over her, "I'm not starving yet," he said with a quick smile. "I still got some money from that last job, but my team broke up after that and you got too many jobs if you're working alone. You know carpentering," he continued, "you can't finish a job quickly enough if you got to do the planing and sawing and nailing all by your lone self. You got to be on a team."

Perhaps he was not meaning to be impolite? But for a jobseeker, Miss Mijares thought, he talked too much and without call. He was bursting all over with an obtruding insolence that at once disarmed and annoyed her.

So then she drew a slip and wrote his name on it. "Since you are not starving yet," she said, speaking in English now, wanting to put him in his place, "you will not mind working in our woodcraft section, three times a week at two-fifty to four a day, depending on your skill and the foreman's discretion, for two or three months after which there might be a call from outside we may hold for you."

"Thank you," he said.

He came on the odd days, Tuesday, Thursday, Sunday.

She was often down at the shanty that housed their bureau's woodcraft, talking with Ato, his foreman, going over with him the list of old hands due for release. They hired their men on a rotation basis and three months was the longest one could stay.

"The new one there, hey," Ato said once. "We're breaking him in proper." And he looked across several shirted backs to where he stopped, planing what was to become the side of a bookcase.

How much was he going to get? Miss Mijares asked Ato on Wednesday. "Three," the old man said, chewing away on a cud. She looked at the list in her hands, quickly running a pencil down. "But he's filling a four-peso vacancy," she said. "Come now," surprised that she should wheedle so, "give him the extra peso." "Only a half," the stubborn foreman shook his head, "three-fifty."

"Ato says I have you to thank," he said, stopping Miss Mijares along a pathway in the compound.

It was noon, that unhappy hour of the day when she was oldest, tiredest, when it seemed the sun put forth cruel fingers to search out the signs of age on her thin, pinched face. The crow's feet showed unmistakably beneath her eyes and she smiled widely to cover them up and aquinting a little, said, "Only a half-peso --- Ato would have given it to you eventually."

"Yes, but you spoke for me," he said, his big body heaving before her. "Thank you, though I don't need it as badly as the rest, for to look at me, you would knew I have no wife --- yet."

She looked at him sharply, feeling the malice in his voice. "I'd do it for any one," she said and turned away, angry and also ashamed, as though he had found out suddenly that the ruffles on her dress rested on a flat chest.

The following week, something happened to her: she lost her way home.

Miss Mijares was quite sure she had boarded the right jeepneys but the driver, hoping to beat traffic, had detoured down a side alley, and then seeing he was low on gas, he took still another shortcut to a filling station. After that, he rode through alien country. 

The houses were low and dark, the people shadowy, and even the driver, who earlier had been an amiable, talkative fellow, now loomed like a sinister stranger over the wheel. Through it all, she sat tightly, feeling oddly that she had dreamed of this, that some night not very long ago, she had taken a ride in her sleep and lost her way. Again and again, in that dream, she had changed direction, losing her way each time, for something huge and bewildering stood blocking the old, familiar road home.

But that evening, she was lost only for a while. The driver stopped at a corner that looked like a little known part of the boulevard she passed each day and she alighted and stood on a street island, the passing headlights playing on her, a tired, shaken woman, the ruffles on her skirt crumpled, the hemline of her skirt awry.

The new hand was absent for a week. Miss Mijares waited on that Tuesday he first failed to report for some word from him sent to Ato and then to her. That was regulation. Briefly though they were held, the bureau jobs were not ones to take chances with. When a man was absent and he sent no word, it upset the system. In the absence of a definite notice, someone else who needed a job badly was kept away from it.

"I went to the province, ma'am," he said, on his return.

"You could have sent someone to tell us," she said.

"It was an emergency, ma'am," he said. "My son died."

"How so?"

A slow bitter anger began to form inside her. "But you said you were not married!"

"No, ma'am," he said gesturing.

"Are you married?" she asked loudly.

"No, ma'am."

"But you have -- you had a son!" she said.

"I am not married to his mother," he said, grinning stupidly, and for the first time she noticed his two front teeth were set widely apart. A flush had climbed to his face, suffusing it, and two large throbbing veins crawled along his temples.

She looked away, sick all at once.

"You should told us everything," she said and she put forth hands to restrain her anger but it slipped away she stood shaking despite herself.

"I did not think," he said.

"Your lives are our business here," she shouted.

It rained that afternoon in one of the city's fierce, unexpected thunder-storms. Without warning, it seemed to shine outside Miss Mijares' window a gray, unhappy look.

It was past six when Miss Mijares, ventured outside the office. Night had come swiftly and from the dark sky the thick, black, rainy curtain continued to fall. She stood on the curb, telling herself she must not lose her way tonight. When she flagged a jeepney and got in, somebody jumped in after her. She looked up into the carpenter's faintly smiling eyes. She nodded her head once in recognition and then turned away.

The cold tight fear of the old dream was upon her. Before she had time to think, the driver had swerved his vehicle and swung into a side street. Perhaps it was a different alley this time. But it wound itself in the same tortuous manner as before, now by the banks of overflowing esteros, again behind faintly familiar buildings. She bent her tiny, distraught face, conjuring in her heart the lonely safety of the street island she had stood on for an hour that night of her confusion.

"Only this far, folks," the driver spoke, stopping his vehicle. "Main street's a block straight ahead."

"But it's raining," someone protested.

"Sorry. But if I got into a traffic, I won't come out of it in a year. Sorry."

One by one the passengers got off, walking swiftly, disappearing in the night.

Miss Mijares stepped down to a sidewalk in front of a boarded store. The wind had begun again and she could hear it whipping in the eaves above her head. "Ma'am," the man's voice sounded at her shoulders, "I am sorry if you thought I lied."

She gestured, bestowing pardon.

Up and down the empty, rain-beaten street she looked. It was as though all at once everyone else had died and they were alone in the world, in the dark.

In her secret heart, Miss Mijares' young dreams fluttered faintly to life, seeming monstrous in the rain, near this man --- seeming monstrous but sweet overwhelming. I must get away, she thought wildly, but he had moved and brushed against her, and where his touch had fallen, her flesh leaped, and she recalled how his hands had looked that first day, lain tenderly on the edge of her desk and about the wooden bird (that had looked like a moving, shining dove) and she turned to him with her ruffles wet and wilted, in the dark she turned to him.