Pumili ka ng trabahong tutugon sa iyong hilig upang higit kang pakinabangan ng iyong bayan.
- Gregoria de Jesus

Friday, January 21, 2011

THE VISITATION OF THE GODS by Gilda Cordero-Fernando

      The letter announcing the visitation (a yearly descent upon the school by the superintendent, the district supervisors and the division supervisors for "purposes of inspection and evaluation") had been delivered in the morning by a sleepy janitor to the principal. The party was, the attached circular revealed a hurried glance, now at Pagkabuhay, would be in Mapili by lunchtime, and barring typhoons, floods, volcanic eruptions and other acts of God, would be upon Pugad Lawin by afternoon.
      Consequently, after the first period, all the morning classes were dismissed. The Home Economics building, where the fourteen visiting school officials were to be housed, became the hub of a general cleaning. Long-handled brooms ravished the homes of peaceful spiders from cross beams and transoms, the capiz of the windows were scrubbed to an eggshell whiteness, and the floors became mirrors after assiduous bouts with husk and candlewax. Open wood boxes of Coronas largas were scattered within convenient reach of the carved sofa, the Vienna chairs and the stag-horn hat rack. The sink, too, had been repaired and the spent bulbs replaced; a block of ice with patches of sawdust rested in the hollow of the small unpainted icebox. There was a brief discussion on whether the French soap poster behind the kitchen door was to go or stay: it depicted a trio of languorous nymphs in various stages of deshabille reclining upon a scroll bearing the legend Parfumerie et Savonerie but the woodworking instructor remembered that it had been put there to cover a rotting jagged hole - and the nymphs had stayed.
      The base of the flagpole, too, had been cemented and the old gate given a whitewash. The bare grounds were, within the remarkable space of two hours, transformed into a riotous bougainvillea garden. Potted blooms were still coming in through the gate by wheelbarrow and bicycle. Buried deep in the secret earth, what supervisor could tell that such gorgeous specimens were potted, or that they had merely been borrowed from the neighboring houses for the visitation? Every school in the province had its special point of pride - a bed of giant squashes, an enclosure or white king pigeons, a washroom constructed by the PTA. Yearly, Pugad Lawin High School had made capital of its topography: rooted on the firm ledge of a hill, the schoolhouse was accessible by a series of stone steps carved on the hard face of the rocks; its west windows looked out on the misty grandeur of a mountain chain shaped like a sleeping woman. Marvelous, but the supervisors were expecting something tangible, and so this year there was the bougainvillea.
      The teaching staff and the student body had been divided into four working groups. The first group, composed of Mrs. Divinagracia, the harassed Home Economics instructor, and some of the less attractive lady teachers, were banished to the kitchen to prepare the menu: it consisted of a 14-lb. suckling pig, macaroni soup, embutido, chicken salad, baked lapu-lapu, morcon, leche flan and ice cream, the total cost of which had already been deducted from the teachers' pay envelopes. Far be it to be said that Pugad Lawin was lacking in generosity, charm or good tango dancers! Visitation was, after all, 99% impression - and Mr. Olbes, the principal, had promised to remember the teachers' cooperation in that regard in the efficiency reports.
      The teachers of Group Two had been assigned to procure the beddings and the dishes to be used for the supper. In true bureaucratic fashion they had relegated the assignment to their students, who in turn had denuded their neighbors' homes of cots, pillows, and sleeping mats. The only bed properly belonging to the Home Economics Building was a four-poster with a canopy and the superintendent was to be given the honor of slumbering upon it. Hence it was endowed with the grandest of the sleeping mats, two sizes large, but interwoven with a detailed map of the archipelago. Nestling against the headboard was a quartet of the principal's wife's heart-shaped pillows - two hard ones and two soft ones - Group Two being uncertain of the sleeping preferences of division heads.
      "Structuring the Rooms" was the responsibility of the third group. It consisted in the construction (hurriedly) of graphs, charts, and other visual aids. There was a scurrying to complete unfinished lesson plans and correct neglected theme books; precipitate trips from bookstand to broom closet in a last desperate attempt to keep out of sight the dirty spelling booklets of a preceding generation, unfinished projects and assorted rags - the key later conveniently "lost" among the folds of Mrs. Olbes' (the principal's wife) balloon skirt.
      All year round the classroom walls had been unperturbably blank. Now they were, like the grounds, miraculously abloom - with cartolina illustrations of Parsing, Amitosis Cell Division and the Evolution of the Filipina Dress - thanks to the Group Two leader, Mr. Buenaflor (Industrial Arts) who, forsaken, sat hunched over a rainfall graph. The distaff side of Group Two were either practicing tango steps or clustered around a vacationing teacher who had taken advantage of her paid maternity leave to make a mysterious trip to Hongkong and had now returned with a provocative array of goods for sale.
      The rowdiest freshman boys composed the fourth and discriminated group. Under the stewardship of Miss Noel (English), they had, for the past two days been "Landscaping the Premises," as assignment which, true to its appellation, consisted in the removal of all unsightly objects from the landscape. That the dirty assignment had not fallen on the hefty Mr. de Dios (Physics) or the crafty Mr. Baz (National Language), both of whom were now hanging curtains, did not surprise Miss Noel. She had long been at odds with the principal, or rather, the principal's wife - ever since the plump Mrs. Olbes had come to school in a fashionable sack dress and caught on Miss Noel's mouth a half-effaced smile.
      "We are such a fashionable group," Miss Noel had joked once at a faculty meeting. "If only our reading could also be in fashion!" -- which statement obtained for her the ire of the only two teachers left talking to her. That Miss Noel spent her vacations taking a summer course for teachers in Manila made matters even worse - for Mr. Olbes believed that the English teacher attended these courses for the sole purpose of showing them up. And Miss Noel's latest wrinkle, the Integration Method, gave Mr. Olbes a pain where he sat.
      Miss Noel, on the other hand, thought utterly unbecoming and disgusting the manner in which the principal's wife praised a teacher's new purse of shawl. ("It's so pretty, where can I get one exactly like it?" - a heavy-handed and graceless hint) or the way she had of announcing, well in advance, birthdays and baptisms in her family (in other words, "Prepare!"). The lady teachers were, moreover, for lack of household help, "invited" to the principal's house to make a special salad, stuff a chicken or clean the silverware. But this certainly was much less than expected of the vocational staff - the Woodworking instructor who was detailed to do all the painting and repair work on the principal's house, the Poultry instructor whose stock of leghorns was depleted after every party of the Olbeses, and the Automotive instructor who was forever being detailed behind the wheel of the principal's jeep - and Miss Noel had come to take it in stride as one of the hazards of the profession.
      But today, accidentally meeting in the lavatory, a distressed Mrs. Olbes had appealed to Miss Noel for help with her placket zipper, after which she brought out a bottle of lotion and proceeded to douse the English teacher gratefully with it. Fresh from the trash pits, Miss Noel, with supreme effort, resisted from making an untoward observation - and friendship was restored on the amicable note of a stuck zipper.
      At 1:30, the superintendent's car and the weapons carrier containing the supervisors drove through the town arch of Pugad Lawin. A runner, posted at the town gate since morning, came panting down the road but was outdistanced by the vehicles. The principal still in undershirt and drawers, shaving his jowls by the window, first sighted the approaching party. Instantly, the room was in a hustle. Grimy socks, Form 137's and a half bottle of beer found their way into Mr. Olbes' desk drawer. A sophomore breezed down the corridor holding aloft a newly-pressed barong on a wire hanger. Behind the closed door, Mrs. Olbes wriggled determinedly into her corset.
      The welcoming committee was waiting on the stone steps when the visitors alighted. It being Flag Day, the male instructors were attired in barong, the women in red, white or blue dresses in obedience to the principal's circular. The Social Studies teacher, hurrying down the steps to present the sampaguita garlands, tripped upon an unexpected pot of borrowed bougainvillea. Peeping from an upstairs window, the kitchen group noted that there were only twelve arrivals. Later it was brought out that the National Language Supervisor had gotten a severe stomach cramp and had to be left at the Health Center; that Miss Santos (PE) and Mr. del Rosario (Military Tactics) had eloped at dawn.
      Four pairs of hands fought for the singular honor of wrenching open the car door, and Mr. Alava emerged into the sunlight. He was brown as a sampaloc seed. Mr. Alava gazed with satisfaction upon the patriotic faculty and belched his approval in cigar smoke upon the landscape. The principal, rivaling a total eclipse, strode towards Mr. Alava minus a cuff link. "Compañero!" boomed the superintendent with outstretched arms.
      "Compañero!" echoed Mr. Olbes. They embraced darkly.
      There was a great to-do in the weapons carrier. The academic supervisor's pabaon of live crabs from Mapili had gotten entangled with the kalamay in the Home Economics supervisor's basket. The district supervisor had mislaid his left shoe among the squawking chickens and someone had stepped on the puto seco. There were overnight bags and reed baskets to unload, bundles of perishable and unperishable going-away gifts. (The Home Economics staff's dilemma: sans ice box, how to preserve all the food till the next morning). A safari of Pugad Lawin instructors lent their shoulders gallantly to the occasion.
      Vainly, Miss Noel searched in the crowd for the old Language Arts supervisor. All the years she had been in Pugad Lawin, Mr. Ampil had come: in him there was no sickening bureaucracy, none of the self-importance and pettiness that often characterized the small public official . He was dedicated to the service of education, had grown old in it. He was about the finest man Miss Noel had ever known.
      How often had the temporary teachers had to court the favor of their supervisors with lavish gifts of sweets, de hilo, portfolios and what-not, hoping that they would be given a favorable recommendation! A permanent position for the highest bidder. But Miss Noel herself had never experienced this rigmarole -- she had passed her exams and had been recommended to the first vacancy by Mr. Ampil without having uttered a word of flattery or given a single gift. It was ironic that even in education, you found the highest and the meanest forms of men.
      Through the crowd came a tall unfamiliar figure in a loose coat, a triad of pens leaking in his pocket. Under the brave nose, the chin had receded like a gray hermit crab upon the coming of a great wave. "Miss Noel, I presume?" said the stranger.
      The English teacher nodded. "I am the new English supervisor - Sawit is the name." The tall man shook her hand warmly.
      "Did you have a good trip, Sir?"
      Mr. Sawit made a face. "Terrible!"
      Miss Noel laughed. "Shall I show you to your quarters? You must be tired."
      "Yes, indeed," said Mr. Sawit. "I'd like to freshen up. And do see that someone takes care of my orchids, or my wife will skin me alive."
      The new English supervisor gathered his portfolios and Miss Noel picked up the heavy load of orchids. Silently, they walked down the corridor of the Home Economics building, hunter and laden Indian guide.
      "I trust nothing's the matter with Mr. Ampil, Sir?"
      "Then you haven't heard? The old fool broke a collar bone. He's dead."
      "Oh."
      "You see, he insisted on doing all the duties expected of him - he'd be ahead of us in the school we were visiting if he felt we were dallying on the road. He'd go by horseback, or carabao sled to the distant ones where the road was inaccessible by bus - and at his age! Then, on our visitation to barrio Tungkod - you know that place, don't you?"
      Miss Noel nodded.
      "On the way to the godforsaken island, that muddy hellhole, he slipped on the banca - and well, that's it."
      "How terrible."
      "Funny thing is - they had to pass the hat around to buy him a coffin. It turned out the fellow was as poor as a churchmouse. You'd think, why this old fool had been thirty-three years in the service. Never a day absent. Never a day late. Never told a lie. You'd think at least he'd get a decent burial - but he hadn't reached 65 and wasn't going to get a cent he wasn't working for. Well, anyway, that's a thorn off your side."
      Miss Noel wrinkled her brow, puzzled.
      "I thought all teachers hated strict supervisors." Mr. Sawit elucidated. "Didn't you all quake for your life when Mr. Ampil was there waiting at the door of the classroom even before you opened it with your key?"
      "Feared him, yes," said Miss Noel. "But also respected and admired him for what he stood for."
      Mr. Sawit shook his head smiling. "So that's how the wind blows," he said, scratching a speck of dust off his earlobe.
      Miss Noel deposited the supervisor's orchids in the corridor. They had reached the reconverted classroom that Mr. Sawit was to occupy with two others.
      "You must be kind to us poor supervisors," said Mr. Sawit as Miss Noel took a cake of soap and a towel from the press. "The things we go through!" Meticulously, Mr. Sawit peeled back his shirt sleeves to expose his pale hairless wrists. "At Pagkabuhay, Miss What's-her-name, the grammar teacher, held a demonstration class under the mango trees. Quite impressive, and modern; but the class had been so well rehearsed that they were reciting like machine guns. I think it's some kind of a code they have, like if the student knows the answer he is to raise his left hand, and if he doesn't he is to raise his right, something to that effect." Mr. Sawit reached for the towel hanging on Miss NOel's arm.
      "What I mean to say is, hell, what's the use of going through all that palabas? As I always say," Mr. Sawit raised his arm and pumped it vigorously in the air, "let's get to the heart of what matters."
      Miss Noel looked up with interest. "You mean get into the root of the problem?"
      "Hell no!" the English supervisor said, "I mean the dance! I always believe there's no school problem that a good round of tango will not solve!"
      Mr. Sawit groped blindly for the towel to wipe his dripping face and came up to find Miss Noel smiling.
      "Come, girl," he said lamely. "I was really only joking."
      As soon as the bell rang, Miss Noel entered I-B followed by Mr. Sawit. The students were nervous. You could see their hands twitching under the desks. Once in a while they glanced apprehensively behind to where Mr. Sawit sat on a cane chair, straight as a bamboo. But as the class began, the nervousness vanished and the boys launched into the recitation with aplomb. Confidently, Miss Noel sailed through a sea of prepositions, using the Oral Approach Method:
      "I live in a barrio."
      "I live in a town."
      "I live in Pugad Lawin."
      "I live on a street."
      "I live on Calle Real…"
      Mr. Sawit scribbled busily on his pad.
      Triumphantly, Miss Noel ended the period with a trip to the back of the building where the students had constructed a home-made printing press and were putting out their first school paper.
      The inspection of the rest of the building took exactly half an hour. It was characterized by a steering away from the less presentable parts of the school (except for the Industrial Arts supervisor who, unwatched, had come upon and stood gaping at the French soap poster). The twenty-three strains of bougainvillea received such a chorus of praise and requests for cutting that the poor teachers were nonplussed on how to meet them without endangering life and limb from their rightful owners. The Academic supervisor commented upon the surprisingly fresh appearance of the Amitosis chart and this was of course followed by a ripple of nervous laughter. Mr. Sawit inquired softly of Miss Noel what the town's cottage industry was, upon instructions of his uncle, the supervisor.
      "Buntal hats," said Miss Noel.
      The tour ended upon the sound of the dinner bell and at 7 o'clock the guests sat down to supper. The table, lorded over by a stuffed Bontoc eagle, was indeed an impressive sight. The flowered soup plates borrowed from Mrs. Valenton vied with Mrs. De los Santos' bone china. Mrs. Alejandro's willoware server rivalled but could not quite outshine the soup tureens of Mrs. Cruz. Pink paper napkins blossomed grandly in a water glass.
      The superintendent took the place of honor at the head of the table with Mr. Olbes at his right. And the feast began. Everyone partook heavily of the elaborate dishes; there were second helpings and many requests for toothpicks. On either side of Mr. Alava, during the course of the meal, stood Miss Rosales and Mrs. Olbes, the former fanning him, the latter boning the lapu-lapu on his plate. The rest of the Pugad Lawin teachers, previously fed on hopia and coke, acted as waiteresses. Never was a beer glass empty, never a napkin out of reach, and the supervisors, with murmured apologies, belched approvingly. Towards the end of the meal, Mr. Alava inquired casually of the principal where he could purchase some buntal hats. Elated, the latter replied that it was the cottage industry right here in Pugad Lawin. They were, however, the principal said, not for sale to colleagues. The Superintendent shook his head and said he insisted on paying, and brought out his wallet, upon which the principal was so offended he would not continue eating. At last the superintendent said, all right, compañero, give me one or two hats, but the principal shook his head and ordered his alarmed teachers to round up fifty; and the ice cream was served.
      Close upon the wings of the dinner tripped the Social Hour. The hosts and the guests repaired to the sala where a rondalla of high school boys were playing an animated rendition of "Merry Widow" behind the hat rack. There was a concerted reaching for open cigar boxes and presently the room was clouded with acrid black smoke. Mr. Olbes took Miss Noel firmly by the elbow and steered her towards Mr. Alava who, deep in a cigar, sat wide-legged on the carved sofa. "Mr. Superintendent," said the principal. "This is Miss Noel, our English teacher. She would be greatly honored if you open the dance with her."
      "Compañero," twinkled the superintendent. "I did not know Pugad Lawin grew such exquisite flowers."
      Miss Noel smiled thinly. Mr. Alava's terpsichorean knowledge had never advanced beyond a bumbling waltz. They rocked, gyrated, stumbled, recovered, rolled back into the center, amid a wave of teasing and applause. To each of the supervisors, in turn, the principal presented a pretty instructor, while the rest, unattractive or painfully shy, and therefore unfit offering to the gods, were left to fend for themselves. The first number was followed by others in three-quarter time and Miss Noel danced most of them with Mr. Sawit.
      At ten o'clock, the district supervisor suggested that they all drive to the next town where the fiesta was being celebrated with a big dance in the plaza. All the prettier lady teachers were drafted and the automotive instructor was ordered behind the wheel of the weapons carrier. Miss Noel remained behind together with Mrs. Divinagracia and the Home Economics staff, pleading a headache. Graciously, Mr. Sawit also remained behind.
      As Miss Noel repaired to the kitchen, Mr. Sawit followed her. "The principal tells me you are  quite headstrong, Miss Noel," he said. "But then I don't put much stock by what principals say."
      Miss Noel emptied the ashtrays in the trash can. "If he meant why I refused to dance with Mr. Lucban…"
      "No, just things in general," said Mr. Sawit. "The visitation, for instance. What do you think of it?"
      Miss Noel looked into Mr. Sawit's eyes steadily. "Do you want my frank opinion, Sir?"
      "Yes, of course."
      "Well, I think it's all a farce."
      "That's what I've heard - what makes you think that?"
      "isn't it obvious? You announce a whole month ahead that you're visiting. We clean the schoolhouse, tuck the trash in the drawers, bring out our best manners. As you said before, we rehearse our classes. Then we roll out the red carpet - and you believe you observe us in our everyday surrounding, in our everyday comportment?"
      "Oh, we know that."
      "That's what I mean - we know that you know. And you know that we know that you know."
      Mr. Sawit gave out an embarrassed laugh. "Come now, isn't that putting it a trifle strongly?"
      "No," replied Miss Noel. "In fact, I overheard one of your own companions say just a while ago that if your lechon were crisper than that of the preceding school, if our pabaon were more lavish, we would get a higher efficiency rating."
      "Of course he was merely joking. I see what Mr. Olbes meant about your being stubborn."
      "And what about one supervisor, an acquaintance of yours, I know, who used to come just before the town fiesta and assign us the following items: 6 chickens, 150 eggs, 2 goats, 12 leche flans. I know the list by heart - I was assigned the checker."
      "There are a few miserable exceptions…"
      "What about the sweepstakes agent supervisor who makes a ticket of the teacher's clearance for the withdrawal of his pay? How do you explain him?"
      Mr. Sawit shook his head as if to clear it.
      "Sir, during the five years that I've taught, I've done my best to live up to my ideals. Yet I please nobody. It's the same old narrow conformism and favor-currying. What matters is not how well one teaches but how well one has learned the art of pleasing the powers-that-be and it's the same all the way up."
      Mr. Sawit threw his cigar out of the window in an arc. "So you want to change the world. I've been in the service a long time, Miss Noel. Seventeen years. This bald spot on my head caused mostly by new teachers like you who want to set the world on fire. In my younger days I wouldn't hesitate to recommend you for expulsion for your rash opinions. But I've grown old and mellow - I recognize spunk and am willing to give it credit. But spunk is only hard-headedness when not directed towards the proper channels. But you're young enough and you'll learn, the hard way, singed here and there - but you'll learn."
      "How are you so sure?" asked Miss Noel narrowly.
      "They all do. There are thousands of teachers. They're mostly disillusioned but they go on teaching - it's the only place for a woman to go."
      "There will be a reclassification next month," continued Mr. Sawit. "Mr. Olbes is out to get you - he can, too, on grounds of insubordination, you know that. But I'm willing to stick my neck out for you if you stop being such an idealistic fool and henceforth express no more personal opinions. Let sleeping dogs lie, Miss Noel. I shall give you a good rating after this visitation because you remind me of my younger sister, if for no other reason. Then after a year, when I find that you learned to curb your tongue, I will recommend you for a post in Manila where your talents will not be wasted. I am related to Mr. Alava, you know."
      Miss Noel bit her lip in stunned silence. Is this what she had been wasting her years on? She had worked, she had slaved - with a sting of tears she remembered all the parties missed ("Can't wake up early tomorrow, Clem"), alliances forgone ("Really, I haven't got the time, maybe some other year?") the chances by-passed ("Why, she's become a spinster!") - then to come face to face with what one has worked for - a boor like Mr. Sawit! How did one explain him away? What syllogisms could one invent to rub him out of the public school system? Below the window, Miss Noel heard a giggle as one of the Pugad Lawin teachers was pursued by a mischievous supervisor in the playground.
      "You see," the voice continued, "education is not so much a matter of brains as getting along with one's fellowmen, else how could I have risen to my present position?" Mr. Sawit laughed harshly. "All the fools I started out with are still head-teachers in godforsaken barrios, and how can one be idealistic in a mudhole? Goodnight, my dear." Mr. Sawit's hot trembling hand (the same mighty hand that fathered the 8-A's that made or broke English teachers) found its way swiftly around her waist, and hot on her forehead Miss Noel endured the supreme insult of a wet, fatherly kiss.
      Give up your teaching, she heard her aunt say again for the hundredth time, and in a couple of months you might be the head. We need someone educated because we plan to export.
      Oh, to be able to lie in a hammock on the top of the hill and not have to worry about the next lesson plan! To have time to meet people, to party, to write.
      She remembered Clem coming into the house (after the first troubled months of teaching) and persuading her to come to Manila because his boss was in need of a secretary. Typing! Filing! Shorthand! She had spat the words contemptuously back at him. I was given a head so I could think! Pride goeth… Miss Noel bowed her head in silence. Could anyone in the big, lighted offices of the city possibly find use for a stubborn, cranky, BSE major?
      As Miss Noel impaled the coffee cups upon the spokes of the drainboard, she heard the door open and the student named Leon come in for the case of beer empties.
      "Pandemonium over, Ma'am?" he asked. Miss Noel smile dimly. Dear perceptive Leon. He wanted to become a lawyer. Pugad Lawin's first. What kind of a piker was she to betray a dream like that? What would happen to him if she wasn't there to teach him his p's and f's? Deep in the night and the silence outside flickered an occasional gaslight in a hut on the mountain shaped like a sleeping woman. Was Porfirio deep in a Physics book? (Oh, but he mustn't blow up any more pigshed.) What was Juanita composing tonight? (An ode on starlight on the trunk of a banana tree?) Leon walked swiftly under the window: in Miss Noel's eyes he had already won a case. Why do I have to be such a darn missionary?
      Unafraid, the boy Leon stepped into the night, the burden of bottles light on his back.
      After breakfast the next morning, the supervisors packed their belongings and were soon ready. Mr. Buenaflor fetched a camera and they all posed on the sunny steps for a souvenir photo: the superintendent with Mr. and Mrs. Olbes on either side of him and the minor gods in descending order on the Home Economics stairs. Miss Noel was late - but she ran to take her place with pride and humility on the lowest rung of the school's hierarchy.

Monday, January 3, 2011

KAYARIAN NG SALITA

May apat na kayarian ng mga salita. Ito ang mga sumusunod:
  1. payak - salitang-ugat
  2. maylapi - salitang-ugat at may panlapi
  3. inuulit - kapag ang salitang-ugat ay inuulit
  4. tambalang-salita - dalawang magkaibang salitang pinagsama upang makabuo ng bagong kahulugan

Mga halimbawa ng tambalang salita at mga kahulugan nito

  1. Taingang-kawali- taong nagbibingi-bingihan
  2. Ingat-yaman - tresyurera o tresyurero, tagapag-ingat ng salapi o ari-arian ng isang tao o organisasyon
  3. Matapobre - mapagmataas, malupit, mapangmata sa mga mahihirap
  4. Patay-gutom - timawa, palaging gutom, matakaw
  5. Hampaslupa - mahirap, pobre, pulubi
  6. Akyat-bahay - magnanakaw, mang-uumit sa bahay ng iba
  7. Boses-palaka - pangit kumanta, sintunado o wala sa tono
  8. Ningas-kugon - sinisimulan ang isang Gawain ngunit hindi tinatapos
  9. Nakaw-tingin - pag-sulyap sa isang tao na hindi niya nalalaman
  10. Agaw-pansin - madaling makakuha ng pansin o atensyon, takaw-pansin, agaw-eksena
  11. Sirang-plaka - paulit-ulit ang sinasabi
  12. Takip-silim - mag-gagabi, pagitan ng hapon at gabi
  13. Bukang-liwayway - mag-uumaga, pagitan ng ng umaga at madaling-araw
  14. Madaling-araw - pagitan ng hatinggabi at bukang-liwayway
  15. Hatinggabi - eksaktong alas dose ng gabi, pagitan ng gabi at madaling-araw
  16. Tanghaling-tapat - eksaktong alas dose ng umaga, pagitan ng umaga at hapon
  17. Balat-sibuyas - maramdamin
  18. Likas-yaman - pinagkukunang yaman na nanggagaling sa kalikasan
  19. Tubig-alat - tubig na nanggagaling sa dagat o karagatan
  20. Tubig-tabang - tubig na nanggagaling sa mga ilog, lawa at ibang maliit na bahagi ng tubig
  21. Hanap-buhay - trabahong kailangan ng mga tao.

SINTAKS (Araling Filipino na Tumatalakay sa Uri, Gamit at Kayarian ng Pangungusap)

PANGUNGUSAP- Isang sambitlang may panapos na himig sa dulo. Ang panapos na himig na ito ang nagsasaad na nasabi na ng nagsasalita ang nais niyang sabihin.

Mga ayos ng pangungusap

May dalawang ayos ang pangungusap: karaniwan at di-karaniwan. Kung panaguri ay nauuna kaysa simuno, ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos; at kung ang simuno naman ang nauuna kaysa sa panaguri, ang pangungusap ay nasa di-karaniwan ayos. Ang panandang "ay" ay kadalasang makikita sa mga pangungusap na nasa di karaniwang ayos.
  • Karaniwan - Nagsisimula sa Panaguri at Nagtatapos sa simuno.
Halimbawa: Bumili ng bagong sasakyan si Elsie.
  • Di- Karaniwan - Nagsisimula sa Simuno at Nagtatapos sa Panaguri.
Halimbawa:  Si Elsie ay bumili ng bagong sasakyan.Uri ng mga pangungusap

Ayon sa pangungusap na walang paksa

  • Mga pangungusap na eksistensyal - nagpapahayag ng pagkamayroon ng isa o higit pang tao, atbp. Pinangungunahan ito ng may o mayroon. Halimbawa: Mayroon daw ganito roon.
  • Mga pangungusap na pahanga – nagpapahayag ng damdaming paghanga. Halimbawa: Kayganda ng babaing iyun!
  • Mga sambitlang – tumutukoy sa mga iisahin o dadalawahing pantig na nagpapahayag ng matinding damdamin. Halimbawa: Aray!
  • Mga pangungusap na pamanahon – nagsasaad ng oras o uri ng panahon. Halimbawa: Maaga pa.
  • Mga pormularyong panlipunan – mga pagbati, pagbibigay-galang, atbp. na nakagawian na sa lipunang Pilipino. Halimbawa: Magandang umaga po.

Ayon sa kayarian

Ang pangungusap ay may apat na kayarian: payak, tambalan, hugnay at langkapan.
Ang payak na pangungusap ay nagpapahayag ng iisang kaisipan. Maaaring nagtataglay ng payak o tambalang simuno at panaguri. May apat itong kayarian: payak na simuno at payak na panaguri; payak na simuno at tambalang panaguri; tambalang simuno at payak na panaguri; at tambalang simuno at tambalang panaguri.
Mga halimbawa:
  • Ang pamahalaan ay masigasig sa mabilisang pagsugpo ng kriminalidad sa bansa.
  • Ang mga lalaki at babae ay naghahanda ng palatuntunan para sa darating na pista.
  • Ang aming pangkat ay naglinis ng mga kalye at nagpinta ng mga pader sa paaralan.
  • Ang mga guro at mag-aaral ay aawit at sasayaw para sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika.
Ang tambalang pangungusap ay binubuo ng dalawa o higit pang sugnay na makapag-iisa:
Halimbawa:
  • Nagtatag ng isang samahan sina Arnel at agad silang umisip ng magandang proyekto para sa mga kabataan ng kanilang pook.
  • Maraming balak silang gawin sa Linggo: magpapamigay sila ng pagkain sa mga batang lansangan, magpapadala sila nga mga damit sa mga batang ulila saka maghahandog sila ng palatuntunan para sa mga maysakit sa gabi.
Ang hugnayang pangungusap ay binubuo ng isang sugnay na makapag-iisa at isa o dalawang sugnay na di-makapag-iisa.
Halimbawa:
  • Gaganda ang iyong buhay kung susunod ka sa mga pangaral ng inyong magulang.
  • Ang batang putol ang mga kamay ay mahusay gumuhit.
Ang langkapang pangungusap ay binubuo ng dalawa o mahigit pang sugnay na makapag-iisa at isa o mahigit pang sugnay na di-makapag-iisa.
Halimbawa:
  • Ang buhay sa mundo ay pansamantala lamang kaya't dapat na tayo ay magpakabuti upang makamit ang kaligayahan sa kabilang buhay.
  • Nahuli na ang mga masasamang-loob kaya't payapa na kaming nakatutulog sa gabi, kasi sila lamang ang gumugulo sa amin.
  • Ang mga bayani natin ay namuhunan ng dugo upang makamtan ang kalayaan nang ang bayan ay matahimik at lumigaya.

Iba pa

Maiuuri rin ang pangungusap bilang pasalaysay o paturol, patanong, pautos at padamdam:
  • Pasalaysay o Paturol: Ito ay nagsasalaysay ng katotohanan o pangyayari. Lagi itong nagtatapos sa TULDOK(.)
  • Patanong: Ito ay nag-uusisa tungkol sa isang katotohanan o pangyayari, at tandang pananong(?) ang bantas sa hulihan nito.
  • Pautos: Ito uri ng pangungusap kung saan ay nakikiusap o nag uutos ito.
  • Padamdam: Ito ay nagsasabi ng matinding damdamin gaya ng tuwa, lungkot, pagkagulat, paghanga, panghihinayang at iba pa.

Saturday, October 16, 2010

Dahil Wala Namang Obligasyon ang Universe na Protektahan Ka


Hindi ka naman pinilit,
Walang pumewersa sa’yo.
Ni hindi nagkaraoon ng pagkakataong makapagsalita
Ang kabilang panig.
Hindi ka na kinailangang kumbinsihin pa-
Dahil kusa mo namang ibinigay, di ba?


Hindi ka naman bago sa ganitong laro.
Marapat pa nga na mas maalam ka na ngayon.
Kabisado mo na dapat ang mga alituntunin at batas,
Dapat wala nang tanong- tanong .


Hindi ka naman umaangal kapag masaya kayo.
Wala kang reklamo ‘pag siya ang kasama mo.
Masyado kang lutang sa tuwing kausap mo siya,
Kahit wala naman siyang ibang maisagot kundi , “Bahala na.”.


Pero tulad ng iba, ang gulo mo ring kausap.
Hindi mawarian kung ano ba talaga ang hanap.
Isang bakol ang mukha mo, ‘pag di ka pinansin.
Nagngangalit ka, di ka lang sabayan sa pagkain.
Nagngangalaiti ka ‘pag di ka naalala,
‘Pag tuluyang napikon,
Magwawala ka pa


Ikaw ang may gusto, walang namilit sa’yo.
Di ba ikaw ang humiling ng isang himala?
May padasal- dasal ka pa nga sa mga tala.
Kaya wala kang karapatang umatungal,
‘Wag kang manisi ng kung sino- sino.
‘Wag kang magmaktol at mag- alburoto.
Dahil simula’t sapul ‘yan na ang pinangarap mo.


Walang obligasyon ang Universe at ang mga buntalang protektahan ka-
Sa mga hapdi, sakit at pagdurusa.
‘Wag mong ibunton sa eclipse ang mga pangyayari.
Dahil ordinaryo ka lang at di ka katangi- tangi.
Hindi ka espesyal, tulad ka lang din ng iba.
Magpasalamat ka na lang dahil kahit paano,
Naranasan mong
Magmahal, maghintay, mabaliw at magpaloko.

Tuesday, September 28, 2010

MABANGIS NA LUNGSOD ni Efren R. Abueg

Sadyang may mga taong malupit at mapang-api. Kung sino pa ang mahina at aba, siya pang kinakaya-kaya.
       Ang gabi ay mabilis na lumatag sa mga gusali, lumagom sa malalaki't maliliit na lansangan, dumantay sa mukha ng mga taong pagal, sa mga taong araw-araw ay may bagong lunas na walang bias. Ngunit ang gabi ay waring manipis na sutla lamang ng dilim na walang lawak mula sa lupa hanggang sa mga unang palapag ng mga gusali. Ang gabi sa kalupaan ay ukol lamang sa dilim sa kalangitan sapagkat ang gabi sa kalupaan ay hinahamig lamang ng mabangis na liwanag ng mga ilaw-dagitab.
     Ang gabi ay hindi napapansin ng lalabindalawahing taong gulang na si Adong. Ang gabi ay tulad lamang ng pagiging Quiapo ng pook na iyon. Kay Adong, ang gabi'y naroroon, hindi dahil sa may layunin sa pagiging naroroon, kundi dahil sa naroroon katulad ng Quiapo. Sa walang muwang na isipan ni Adong, walang kabuluhan sa kanya kung naroon man o wala ang gabi- at ang Quiapo.
     Ngunit isang bagay ang may kabuluhan kay Adong sa Quiapo. Alisin na ang nagtatayugang gusali roon, alisin na ang bagong lagusan sa ilalim ng lupa, alisin na ang mga tindahang hanggang sa mga huling oras ng gabi'y mailaw at mabawasan ang mga taong pumapasok at lumalabas doon, dahil sa isang bagay na hinahanap sa isang marikit na altar. Sapagkat ang simbahan ay buhay ni Adong.
        Kung ilang hanay ang mga pulubing naroroon at mga nagtitinda ng tiket ng suwipistek, ng kandila, ng kung anu-anong ugat ng punongkahoy at halaman. As sa mga hanay na iyon ay nakatunghay ang simbahan, naawa, nahahabag. At nakatingala naman ang mga hanay na iyon, kabilang si Adong. Hindi sa simbahan kundi sa mga taong may puso pa upang dumukot sa bulsa at maglapag ng konting barya sa maruruming palad.
       Mapapaiyak na si Adong. Ang tingin niya tuloy sa mga ilaw-dagitab ay parang mga piraso ng apoy na ikinakalat sa kalawakan.Kangina pa siyang tanghali sa loob ng marusing na bakuran ng simbahan, nagsawa na ang kanyang mga bisig sa wala pang tunog ng katuwaan. Bagkus ang naroon ay bahaw na tunog ng babala. Babalang ipinararamdam ng pangangalam ng kanyang sikmura at sinasapian pa ng takot na waring higad na gumagapang sa kanyang katawan.
"Mama... Ale, palimos na po."
      Ang maraming mukhang nagdaraan ay malalamig na parang bato, ang imbay ng mga kamay at hiwatig ng pagwawalang-bahala, ang hakbang ay napapahalaga ng pagmamadali ng pag-iwas.
"Palimos na po, ale... hindi pa po ako nanananghali!"
       Kung may pumapansin man sa panawagan ni Adong, ang nakikita niya ay irap, pandidiri, pagkasuklam. "Pinaghahanapbuhay 'yan ng mga magulang para maisugal." madalas naririnig ni Adong. Nasasaktan siya, sapagkat ang bahagi ng pangungusap na iyon ay untag sa kanya ni Aling Ebeng, ang matandang pilay na kanyang katabi sa dakong liwasan ng simbahan.
      At halos araw-araw, lagi siyang napapaiyak, hindi lamang niya ipinahahalata kay Aling Ebeng, ni kanino man sa naroroong nagpapalimos. Alam niyang hindi maiiwasan ang paghindi sa kanya ng limang piso, sa lahat. Walang bawas.
     "May reklamo?" ang nakasisindak na tinig ni Bruno. Ang mga mata nito'y nanlilisik kapag nagpatumpik-tumpik siya sa pagbibigay.
    At ang mga kamayy ni Adong ay manginginig pa habang inilaladay niya sa masakim na palad ni Bruno ang salapi, mga baryang matagal ding kumalansing sa kanyang bulsa, ngunit kailan man ay hidni nakarating sa kanyang bituka.
"Maawa na po kayo, Mama.. Ale.. gutom na gutom na ako!"
   Ang mga daing ay walang halaga, waring mga patak ng ulan sa malalaking bitak ng lupa. Ang mga tao'y naghihikahos na rin. Ang panahon ay patuloy na ibinuburol ng karukhaan.
    Ang kampana ay tumutugtog at sa loob ng simbahan, pagkaraan ng maikling sandali, narinig ni Adong ang pagkilos ng mga taong papalabas, waring nagmamadali na tila ba sa wala pang isang oras na pagkakatigil sa simbahan ay napapaso, nakararamdam ng hapdi, hindi sa katawan, kundi sa kaluluwa. Natuwa si Adong. Pinagbuti niya ang paglalahad ng kanyang palad at pagtawag sa mga taong papalapit sa mga taong sa kanyang kinaroroonan.
   "Malapit nang dumating si Bruno..." ani Aling Ebeng na walang sino mang pinatutungkulan. Manapa'y para sa lahat na maaring makarinig.
    Biglang-bigla, napawi ang katuwaan ni Adong. Nilagom ng kanyang bituka ang nararamdamang gutom. Ang pangambang sumisigid na kilabot sa kanyang mga laman at nagpapantindig sa kanyang mga balahibo ay waring dinaklot at itinapon sa malayo ng isang mahiwagang kamay. Habang nagdaraan sa kanyang harap ang mga taon malamig, walang awa, walang pakiramdam-nakadarama siya ng kung anong bagay na apoy sa kanyang kalooban. Aywan niya kung bakit gayon ang nararamdaman niya matapos mapawi ang kanyang gutom at pangamba. Kungng ilang araw na niyang nadara iyon, at hanggang sa ngayon ay naroroon pa't waring umuuntag sa kanya na gumawa ng isang marahas na bagay.
   Ilang barya ang nalaglag sa kanyang palad, hindi inilagay kung inilaglag, sapagkat ang mga palad na nagbibigay ay nandidiring mapadikit sa marurusing na palad na wari bang mga kamay lamang na maninipis ang malinis, dali-daling inilagay ni Adong ang mga barya sa kanyang lukbutan. Ilan pang barya ang nalaglag sa kanyang palad. At sa kaabalahan niya'y hindi na napansing kakaunti na ang mga taong lumalabas mula sa simbahan, makita na naman ni Adong ang mga mukhang malamig, ang imbay ng mga kamay na nagpapahiwatig ng pagwawalang bahala, ang mga hakbang ng nagmamadaling pag-iwas.
   "Adong... ayun na si Bruno" narinig niyang wika ni Aling Ebeng.
   Tinanaw ni Adong ang iniguso sa kanya ni Aling Ebeng. Si Bruno nga. Ang malapad na katawan, ang namumutok na mga bisig. Ang maliit na ulong pinapangit ng suot na gora. Napadukot si Adong sa kanyang bulsa. Dinama niya ang mga barya roon. Malamig. At ang lamig na iyon ay waring dugong biglang umagos sa kanyang mga ugat. Ngunit ang lamig na iyon ay hindi nakasapat upang ang apoy na nararamdaman niya sa kangina pa ay mamamatay. Mahigpig niyang kinulong sa kanyang palad ang mga baryang napagpalimusan.
"Diyan na kayo, Aling Ebeng... sabihin ninyo kay Bruno na wala ako!" mabilis niyang sinabi sa matanda.
"Ano? naloloko ka na ba. Adong? Sasaktan ka ni Bruno. Nakita ka ni Bruno!"
   Narinig man ni Adong ang sinabi ng matanda, nagpatulog pa rin sa paglalakad, sa simula'y marahan, ngunit nang makubli siya sa kabila ng bakod ng simbahad ay pumulas siya ng takbo. Lumusot siya sa pagitan ng mga dyipni na mabagal sa pagtakbo. Sumiksik siya sa kakapalan ng mga taong salu-salubong sa paglalakad. At akala niya'y nawala na siya sa loob ng sinuot niyang mumunting iskinita.
  Sumandal siya sa poste ng ilaw-dagitab. Dinama niya ang tigas niyon sa pamamagitan ng kanyang likod. At sa murang isipang iyon ni Adong ay tumindig ang tagumpay ng isang musmos na paghihimagsik ng paglayo kay Bruno, ng paglayo sa Quiapo, ng paglayo sa gutom, sa malalamig na mukha, sa makatunghay na simbahan, sa kabangisang sa mula't pa'y nakilala niya at kinasusuklaman. Muling dinama niya ang mga barya sa kanyang bulsa. At iyon ay matagal din niyang ipinakalansing.
"Adong!" Sinunsan iyon ng papalapit na mga yabag.
  Napahindik si Adong. Ang basag na tinig ay naghatid sa kanya ng lagim. Ibig niyang tumakbo. Ibig niyang ipagpatuloy ang kanyang paglayo. Ngunit ang mga kamay ni Bruno ay parang bakal na nakahawak na sa kanyang bisig, niluluray ang munting lakas na nagkakaroon ng kapangyarihang maghimadsik laban sa gutom, sa pangamba at kabangisan.
"Bitiwan mo ako! Bitiwan mo ako!" Naisigaw na lamang ni Adong.
  Ngunit hindi na niya muling narinig ang basag na tinig. Naramdaman na lamang niya ang malupit na palad ni Bruno. Natulig siya. Nahilo. At pagkaraan ng ilang sandali, hindi na niya naramdaman ang kabangisan sa kapayapaang biglang kumandong sa kanya.

Thursday, September 23, 2010

ANG KWENTO NI MABUTI ni Genoveva Edroza-Matute


Hindi ko siya nakikita ngayon. Ngunit sinasabi nilang naroroon pa siya sa dating pinagtuturuan, sa walang pintang paaralang una kong kinakitaan ng sa kanya. Sa isa sa mga lumang silid sa ikalawang palapag, sa itaas ng lumang hagdang umiingit sa bawat hakbang, doon sa kung manunungaw ay matatanaw ang maitim na tubig ng isang estero. Naroon pa siya't nagtuturo ng mga kaalamang pang-aklat, at bumubuhay ng isang uri ng karunungang sa kanya ko lamang natutuhan. Lagi ko siyang inuugnay sa kariktan ng buhay. Saan man sa kagandahan; sa tanawin, sa isang isipan o sa isang tunog kaya, nakikita ko siya at ako'y lumiligaya. Ngunit walang anumang maganda sa kanyang anyo… at sa kanyang buhay… Siya ay isa sa mga pangkaraniwang guro noon. Walang sinumang nag-ukol sa kanya ng pansin. Mula sa pananamit hanggang sa paraan ng pagdadala niya ng mga pananagutan sa paaralan, walang masasabing anumang pangkaraniwan sa kanya. Siya'y tinatawag naming lahat na si Mabuti kung siya'y nakatalikod. Ang salitang iyon ang simula ng halos lahat ng kanyang pagsasalita. Iyon ang mga pumalit sa mga salitang hindi niya maalala kung minsan, at nagiging pamuno sa mga sandaling pag-aalanganin. Sa isang paraangalirip, iyon ay nagging salaminan ng uri ng paniniwala sa buhay. "Mabuti," ang sasabihin niya,"… ngayo'y magsisimula tayo sa araling ito. Mabuti nama't umabot tayo nsa bahaging to… Mabuti…Mabuti!" Hindi ako kailanman magtatapat sa kanya ng anuman kung di lamang nahuli niya akonginsangt lumuluha nang hapong iyon'y iniluha ng bata kong puso ang pambata ring suliranin Noo'y magtatakipsilim na at maliban sa pabugsu=bugsong hiyawan ng mga nagsisipanood sa pagsasanay ng mga manlalaro ng paaralan, ang buong paligid ay tahimik na. Sa isang tagong sulok ng silid-aklatan,pinilit kong lutasin ang aking suliranin sa pagluha. Doon niya ako natagpuan. "Mabuti't may tao pala rito," wika niyang ikinukubli ang pag-aagam-agam sa narinig. "Tila may suliranin mabuti sana kung makakatulong ako." Ibig kong tumakas sa kanya at huwag nang bumalik pa kailanman. Sa bata kong isipan, ay ibinilang kong kahihiyan at kababaan ang pagkikita pa naming muli sa hinaharap, pagkikitang magbabalik sa gunita ng hapong iyon. Ngunit, hindi ako makakilos sa sinabi niya pagkatapos. Napatda ako na napaupong bigla sa katapat na luklukan. "Hindi ko alam na may tao rito"…..naparito ako upang umiyak din." Hindi ako nakapangusap sa katapatang naulinig ko sa kanyang tinig. Nakababa ang kanyang paningin sa aking kandungan. Maya-maya pa'y nakita ko ang bahagyang ngiti sa kanyang labi. Tinanganan niya ang aking mga kamay at narinig ko na lamang ang tinig sa pagtatapat sa suliraning sa palagay ko noo'y siyang pinakamabigat. Nakinig siya sa akin, at ngayon, sa paglingon ko sa pangyayaring iyo'y nagtataka ako kung paanong napigil niya ang paghalakhak sa gayong kamusmos na bagay. Ngunit siya'y nakinig nang buong pagkaunawa, at alam ko na ang pagmamalasakit niya'y tunay na matapat. Lumabas kaming magkasabay sa paaralan. Ang panukalang naghihiwalay sa amin ay natatanaw na nng bigla kong makaalala. "Siyanga pala, Ma'am, kayo? Kayo nga pala? Ano ho iyong ipinunta niyo sa sulok na iyon na…iniiyakan ko?" Tumawa siya ng marahan at inulit ang mga salitang iyon; "ang sulok na iyon na . . . iniiyakan natin. . . nating dalawa." Nawala ang marahang halakhak sa kanyang tinig:"sanay'y masabi ko sa iyo, ngunit…ang suliranin. .kailanman. Ang ibig kong sabihin ay . . maging higit na mabuti sana sa iyo ang. . .buhay." Si Mabuti'y nagging isang bagong nilikha sa akin mula nang araw na iyon. Sa pagsasalita niya mula sa hapag, pagtatanong, sumagot, sa pagngiti niyang mabagal at mahihiyain niyang mga ngiti sa amin, sa paglkalim ng kunot sa noo niya sa kanyang pagkayamot, naririnig kong muli ang mga yabag na palapit sa sulok na iyon ng silid-aklatan. Ang sulok na iyon,.. "Iniiyakan natin," ang sinabi niya nang hapong iyon. At habang tumataginting sa silid naming ang kanyang tinig sa pagtuturo'y hinuhulaan ko ang dahilan o mga dahilan ng pagtungo niya sa sulok na iyon ng silid-aklatan. Hinuhulaan ko kuing nagtutungo pa siya roon, sa aming sulok na iyong. . .aming dalawa…. At sapagkat natuklasan ko ang katotohanang iyon tungkol sa kanya, nagsimula akong magmasid, maghintay ng mga bakas ng kapaitan sa kanyang mga sinsabi. Ngunit, sa tuwina, kasyahan, pananalig, pag-asa ang taglay niya sa aming silid-aralan. Pinuno nya ng maririkit na guni-guni an gaming isipan at ng mga tunog ang aming mga pandinig at natutuhan naming unti-unti ang kagandahan ng buhay. Bawat aralin naming sa panitikan ay nagging isang pagtighaw sa kauhawan naming sa kagandahan at ako'y humanga. Wala iyon bdoon kanina, ang masasabi ko sa aking sarili pagkatapos na maipadama niya sa amin ang kagandahan ng buhay sa aming aralin. At hindi nagging akin ang pagtuklas na ito sa kariktan kundi pagkatapos lamang ng pangyayaring iyon sa silid-aklatan. Ang pananalig niya sa kalooban ng Maykapal, sa sangkatauhan, sa lahat na, isa sa mga pinakamatibay na aking nakilala. Nakasasaling ng damdamin. Marahil, ang pananalig niyang iyon ang nagpakita sa kanya ng kagandahan sa mga bagay na kiaraniwan na lamang sa amin ay walang kabuluhan. Hindi siya bumabanggit ng anuman tungkol sa kanyang sarili sa buonmg panahon ng pag-aaral naming sa kanya, Ngunit bumabanggit siya tungkol sa kanyang anak na babae, sa tangi niyang anak.. .nang paulit-ulit. Hindi rin siya bumabanggit sa amin kailanman tungkol sa ama ng batang iyon. Ngunit, dalawa sa mga kamag-aral naming ang nakababatid na siya'y hindi balo. Walang pag-aalinlangan ang lahat ng bagay at pangarap niyang maririkit ay nakapaligid sa batang iyon. Isinalaysay niya sa amin ang katabilan niyon. Ang paglaki ng mga pangarap niyon, ang nabubuong layunin niyon niyang baka siya ay hindi umabot sa matatayog na pangarap ng kanyang anak. Maliban sa iilan sa aming pangkat, paulit-ulit niyang pagbanggit sa kanyang anak ay iisa lamang sa mga bagay na "pinagtitiisang" pakinggan sapagkat walang paraang maiwasan iyon. Sa akin, ang bawat pagbanggit niyon ay nagkakaroon ng kahulugan sapagkat noon pa man ay nabubuo na sa akingt isipan ang isang hinala. Sa kanyang magandang salaysay, ay nalalaman ang tungkol sa kaarawan ng kanyang anak, ang bagong kasuotan niyong may malaking lasong pula sa baywang, ang mga kaibigan niyong mga bata rin, ang kanilang mga handog. Ang anak niya'y anim na taong gulang na. Sa susunod na taon niya'y magsisimula na iyong mag-aral. At ibig ng guro naming maging manggagamot ang kanyang anak at isang mabuting manggagamot. Nasa bahaging iyon ang pagsasalita ng aming guro nang isang bata sa aking likuran ang bumulong: "Gaya ng kanyang ama!" Narinig n gaming guro ang sinabing iyon ng batang lalaki. At siya'y nagsalita. "Oo, gaya ng kanyang ama," ang wika niya. Ngunit tumakas ang dugo sa kanyang mukha habang sumisilay ang isang pilit na ngiti sa kanyang labi. Iyon ang una at huling pagbanggit sa aming klase ang tungkol sa ama ng batang may kaarawan. Matitiyak ko noong may isang bagau ngang mali siya sa buhay niya. Mali siya nang ganoon na lamang.n At habang nakaupo ako sa aking luklukan, may dalawang dipa lamang ang layo sa kanya, kumirot ang pusoko sa pagnanasang lumapit sa kanya, tanganan ang kanyang mga kamay gaya ng ginawa niya nang hapong iyon sa sulok ng silid-aklatan, at hilinging magbukas ng dibdib sa akin. Marahil, makagagaan sa kanyang damdamin kung may mapagtatapatan siyang isang tao man lamang. Ngunit, ito ang sumupil sa pagnanasa kong yaon; ang mga kamag-aral kong nakikinig ng walang anumang malasakit sa kanyang sinasabing, "Oo, gaya ng kanyang ama," habang tumatakas ang dugo sa kanyang mukha. Pagkatapos, may sinabi siyang hindi ko makakalimtan kailanman. Tiningnan niya ako ng buong tapang na pinipigil ang pagngionig ng mga labi at sinabi ang ganito: "Mabuti.. mabuti gaya ng sasabihin nitong Fe-iyon lamang nakararanas ng mga lihim na kalkungkutan ang maaaring makakilala ng mga lihim na kaligayahn. Mabuti, at ngayon, magsimula sa ating aralin…" Natiyak ko noon, gaya ng pagkakatiyak ko ngayon na hindi akin ang pangungusap na iyon, nadama kong siya at ako ay iisa. At kami ay bahagi ng mga nilalang na sapagkat nakaranas ng mgan lihim na kalungkutan ay nakakilala ng mga lihim na kaligayahan. At minsan pa, nang umagang iyon, habang unti-unting bumabalik ang dating kulay ng mukha niya,muli niyang ipinamalas sa amin ang mga natatagong kagandahan sa aralin naming sa Panitikan. Ang kariktan ng katapangan; ang kariktan ng pagpapatuloy anuman ang kulay ng buhay. At ngayon, ilang araw lamang ang nakararaan buhat nang mabalitaan ko ang tungkol sa pagpanaw ng manggagamot na iyon. Ang ama ng mbatang iyon marahil ay magiging isang manggagamot din balang araw, ay namatay at naburol ng dalawang gabi at dalawang araw sa isang bahay na hindi siyang tirahan ni Mabuti at ng kanyang anak. At naunawaan ko ang lahat. Sa hubad na katotohanan niyon at sa buong kalupitan niyon ay naunawaan ko ang lahat. 

Monday, July 26, 2010

Ang Awitin ng Puso ni Ploning

Para sa isang pinakamamahal na kaibigan. Ang inyong lingkod ay laging may iisipin, laging may aalalahanin at laging may hahanaping isang mahalagang tao na naging malaking bahagi ng buhay ko.
Mahihirapan ako ngayong wala ka na Kapatid, ayaw ko pa rin maniwala.Tulungan mo sana ako at ang iba pang mga taong malapit sa'yo na tanggapin ang katotohanang dapat naming ipagpatuloy ang buhay namin na hindi ka na kasama. Maraming,maraming salamat sa lahat ng tiwala,suporta at pagmamahal.


Ang Awitin ng Puso ni Ploning


Hindi namin naramdaman
ang kawalan ng ulan.
Sa mga panahong sinusunog
ni Haring Araw ang buong kalupaan.
Natuyo ang ilog at nalagas ang mga dahon,
pero tinulungan mo kaming ngitian ang mga hamon.

Hindi namin naramadaman ang
hagupit ng bagyo,
kahit pa naglalawa na ang mundo.
'Sanlaksang kulog at kidlat ang dumating,
ngunit sabi mo'y 'wag kaming dumaing.

Nalimot namin ang lupit ng pag- iisa,
pinawi mo ang pakiramdam ng kawalang pag- asa.
Dinala at pinakilala sa iba pang daigdig,
tinulungang buksan ang nakapinid na isip.
Isang malakas na tulak ang ilalahad sa aming pag- atras,
at sa bawat magandang gawa'y isang tapik sa balikat.

Isang matatag na punong masaganang namunga;
Isang ilog na dumaloy at bumuhay sa balana;
Isang munting oasis sa isang malawak na disyerto;
Isang bulaklak na sumibol sa gitna ng delubyo;
Isang kamag- anak na labis ang pag- alala;
Isang tunay na kapusong higit pa sa kapamilya;
Isang gurong nagturo kung pa'nong magmahal at lumaban,
At isang kaibigang kailanma'y di nang- iwan.

Naririnig namin ang 'yong tinig,
tinatangay ng marahang ihip ng hangin.
Kay hirap pagmasdan ang iyong paglayo,
kay bigat sa loob ang 'yong pagsuko.

Nakangiti ka...alam namin.
Masaya ka at maligaya,
sa isang bagong pakikipagsapalaran.
Sana'y baunin mo ang aming pag- ibig.
Dalhin mo ang aming walang hanggang pasasalamat.
Dalangin namin ang 'yong mapayapang paglalakbay.
Isang munting pangako ang hinding- hindi namin babaliin-
ito'y ang laging alalahanin,
ang awitin ng puso mo "Ploning".